Thursday, February 23, 2012

Rangoon: Extracted from Twentieth Century Impressions of Burma (2)



Considerably greater area could and might with advantage have been allotted for parks and gardens when all the land was the property of the Government and had little more than a prairie value, but still Rangoon is much better equipped in this respect than most other towns of a similar sue. The first garden provided was the beautiful Cantonment Garden adjoining the Shwe Dagon Pagoda. This was originally planned between 1854 and 1856 by Mr. William Scott of the Calcutta Botanic Gardens, but the south-eastern portion was laid out at a later date by Colonel Oliphant. R.E., at one time Chief Engineer to the Government of Burma. This garden is small but exceedingly pretty. Situated as it is close to the Artillery and European Infantry Barracks in the heart of the Cantonments and only a short distance from the town, it is exceedingly popular and much resorted to at all times, but especially when hand performances are given in the evenings. One of the views in the garden is often declared to have a strong resemblance to the willow pattern, although with the golden Pagoda in the- background it is even more beautiful than the impression which this pattern leaves upon the mind. For some years after the annexation of Upper Burma the garden was much neglected by reason of scarcity of labour in the Commissariat Department. It is now, however, being much better cared for and it is perhaps, in a better condition at the present time than ever it has been. It is fairly evident that the original intention was to make the garden about twice its present size, but certain people were allowed to obtain house sites on a portion of the ground. The mistake thus made is, of course, practically irremediable now.

The second garden provided in the city was that in Fytche Square, but, unfortunately, the work was very perfunctorily carried out. A little earth was brought from the neighbourhood of the present Scotch Church and the area reserved for a garden was reclaimed to a certain extent, a square tank being left in one corner. In 1885, Mr. Short, the Secretary to the Municipality, took this garden in hand, and after having raised it to its proper level he did his best to destroy the ugliness of the square tank and presented numerous shrubs and trees. With great public spirit Messrs. Carrapiett and Samuel Balthazar offered to present a statue of Her Majesty Queen Victoria if the Municipal Committee would put a decent railing round the garden in place of the then disreputable fence. The committee agreed to this, and the statue, which is the only one of Her Majesty in Rangoon, and one of the best specimens of the work of the well-known sculptor Williamson, now adorns the garden. Subsequently Mr. Cohen presented the garden with a bandstand.

In the Dalhousie Park the inhabitants of Rangoon have a possession of which they may be justly proud, and which it is to be hoped that succeeding generations will insist shall at all times be maintained in a worthy manner. There are few, if any, parks in India equal to Dalhousie Park, and visitors often declare with enthusiasm that there is nothing in the world to compare with it. The city is indebted, in the first instance, to the Marquis of Dalhousie for this beauty spot in an otherwise, for the most part, unlovely city. In 1854, after the annexation of Pegu, and during the time he was Viceroy. His Excellency visited Rangoon, and after viewing this spot, was, as he said, "much struck with the beauty of the scenery, and the great and enjoyable advantages which it will add to the residence of those whose duty may bring them to Rangoon."He, therefore, ordered the reservation of the lake, with all the forest land around it, as public property, to be formed into a public park. He suggested only that a road should be made around the margin of the lakes, and left all other detail to the local authority. It is curious and somewhat amusing to read the manner in which the Marquis of Dalhousie's wishes were interpreted by the Chief Commissioner of Burma in 1871. He writes concerning the park: "It appears to the Chief Commissioner quite clear that the inhabitants of the town of Rangoon have no more direct interests and right in this land than they have over the public highways and other lands similarly reserved by Government for the public use and convenience. Until 1871 the only step taken towards the proper laying out of the grounds was the making of a short, narrow drive. This neglect had also another deplorable effect, for during this time the size of the park diminished from 433 acres to about 300 acres. However, in 1871, Captain Evanson, at that time town magistrate, and than whom Rangoon has never had a truer friend or more able administrator, took things in hand, and, assisted by a small committee, did as much as the meagre funds available would permit, and that, unfortunately, was not much. It may he mentioned that Mr. Scott, of the Botanic Gardens, Calcutta, made a long report in 1856, containing suggestions as to the laying out of the park, but no action resulted. Eventually, in 1885, the intentions of the Marquis of Dalhousie were carried into effect, and the management of the park was handed over to the local authority, namely, the Municipal Committee. Captain C. H. E. Adamson was president of the municipality at the time, and he asked Colonel Berkly, Chief Commissariat Officer in Rangoon, Mr. Gilbert, Principal of the High School, and Mr. Hardinge, Secretary of the Agri-Horticultural Society, to advise him regarding the laying out of the park, and it was decided to leave the matter in the hands of Mr. J. Short, Secretary, Rangoon Municipality, who, in an honorary capacity, agreed to undertake the work. At that time the park was almost entirely covered with jungle, and was swarming with snakes, the only portion cleared being where the pavilions now stand and where a Chinaman was allowed to have a market garden. There was only room for three carriages to stand, where there are now sometimes two hundred. A small municipal sub-committee was appointed in connection with the park, and it had a few meetings which were of no practical value. The committee was then allowed to die a natural death by reason of its not being convened again, after one of the members had suggested that all mango trees should be removed as their wood was brittle and their branches might fall. From that time Mr. Short was allowed a free hand as far as funds would permit, in laying out and improving the land, and he has converted the jungle-covered waste into the park, of which Rangoon is now so proud. The site which the prescience and good taste of the Marquis of Dalhousie selected and reserved was so admirably suited to the purpose of a park that the laying out was rendered comparatively easy, and the existence of large clusters of magnificent trees in the grounds, made it, to a great-extent, a question only of care and taste in the removal of the superfluous growths and the proper grouping of the remainder, so that the greatest possible number of landscape effects should be produced. The park of today is the best testimony to the success achieved. The eastern portion of the park had unfortunately been entirely stripped of trees before the municipality took charge, but it has been planted out, and is now beginning to look as beautiful as the other portions. The road to the south of the lake, now called Lake Avenue has been doubled in width and both sides have been planted with ortodoxa regin palms, and with wild cinnamon trees down the centre. Bougainvillia bushes on one side, and alamander on the other, finish off the sides. In a few years this avenue, if properly attended to, promises to be strikingly beautiful.

One of Mr. Short's ideas when he first took charge of Dalhousie Park was the establishment of a. succession of parks and gardens from Dalhousie Park to the Scotch Church, and by the exercise of persistence and of patience this has now been carried into effect. Adjoining Dalhousie Park on the west is the Victoria Memorial Park and the Zoological Garden; which have taken the place of swamps and ugly native villages. This garden, although young, is gaining in beauty as time goes on, and its' popularity has always been great and is growing every day. Want of funds somewhat retards its rapid development, but the trustees, who arc appointed under a special act, can congratulate themselves on the excellent work that they have done, and upon the fact that then-efforts are thoroughly appreciated by the crowds that flock to the gardens. Contiguous to the Victoria Park is the garden of the Agri-Horticultural Society, which has taken the place of one of the filthiest villages and tanks that ever defaced Rangoon, the old dhoby village and tank. On the removal of the village only bare land was left, but there is now a pretty garden on one half of this land, which was laid out by Mr. Short, whilst the other half is occupied by plant houses and plantations. It must take some years for the garden to look its best, but already it is well worth visiting. Next to the Agri-Horticultural Gardens are the grounds of the Burma Athletic Association.

The population of Rangoon on the last four occasions on which a census was taken was as follows:

1972 ...... 98.745
1881 ...... 134.176
1891 ...... 180.324
1901 ...... 234.881

It will thus he seen that between 1872 and 1901 the population of the town increased by 136.136 souls, a figure which is exceeded by Calcutta alone amongst the cities of the Indian Empire. The increase has been due to a large extent, to the phenomenal immigration of natives of India, mainly Madrasis. In fact, in 1901, practically half the entire population of the town was composed of Indians, who numbered 117.713. Ten years earlier the figure was 65,910. The Chinese colony are a rapidly increasing factor in the development of the town both numerically and commercially. In 1901 the race numbered 11,018, as compared with 8,029 in 1891. Now that an improved service of passenger steamers between China and Rangoon has been promised, a rapid increase in numbers may be looked for in the Chinese community. The administration of Rangoon city is a somewhat complicated matter, for three local bodies hold sway within its boundaries namely the Municipal Committee, the Cantonment Authority, and the Port Trust Commission. So far as judicial and general administration is concerned, it is a district of Lower Burma and is under the control of a District Magistrate. Under this official are a Cantonment Magistrate and two sub-divisional magistrates.

The town is excellently lighted by electricity, and there is a good and extensive system of electric tramways. Telephonic communications have been established to every part of the town.

to be continued...

Source: Twentieth century impressions of Burma: its history, people, commerce, industries, and resources by Wright, Arnold (1910)e
Digitized and Rekey by NLS

Rangoon: Extracted from Twentieth Century Impressions of Burma (1)

Extracted from Twentieth Century Impressions of Burma: its history, people, commerce, industries, and resources by Wright, Arnold (1910)

The city of Rangoon is a striking monument to the manner in which Burma has rapidly risen to a position of importance in the world of commerce. In fifty years it has as developed from an unimportant town set in the midst of a swamp into the first town in Burma and the fifth town of the Indian Empire; in thirty-years its population has been almost trebled; in twenty years a similar proportionate growth has been shown in its imports, and its exports have been multiplied in value by more than three.

According to the Talaing tradition, the accuracy of which cannot be implicitly trusted, Rangoon had its beginning 585 years before the birth of Christ. The founders were two brothers; Pu and Ta Paw by name, who received (from Gautama himself some of the Buddha' hairs, and enshrined them in a pagoda which has since become known as the Shwe Dagon Pagoda. Further records state that the town was refounded in 750 a.d. by the King of Pegu, Punnarika, under the name of Aramana. In 1413 it was occupied by the Burmese, but it was still little beyond a collection of huts and was of no practical importance. Dagon, as the town came to be called, frequently changed hands in the wars which were waged between the rulers of Burma and Pegu. In 1753 Alompra defeated the Talaing garrison at Ava, and under his direction Dagon was practically rebuilt, and the Shwe Dagon Pagoda was thoroughly repaired. By Alompra's orders the name of Dagon was changed to that of "Yan Kon," literally "the end of the war." The modification to the present title of Rangoon was not a far step. Although under Alompra, Yan Kon became the seat of a Viceroy, an incessant struggle for its possession was waged between the Peguans and the Burmese.

About ten years before the dawn of the nineteenth century the British colours were hoisted over the town of Rangoon by the East India Company, and a British Resident was appointed in 1798. An interesting description of the town at this period, from the pen of Captain Symes is still extant.

"It stretches along the bank of the river about a mile, "he wrote," and is not more than a third of a mile in breadth. The city or myo, is a square surrounded by a high stockade, and on the north side it is further strengthened by an indifferent fosse, across which a wooden bridge is thrown. In this face there are two gates, in each of the others only one. On the south side, towards the north, there are a number of huts and three wharves with cranes for landing goods. A battery of twelve cannon (six and nine-pounders) raised on the bank commands the river, but the guns and carriages are in such a wretched condition that they could do but little execution. The streets of the town are narrow, and much inferior to those of Pegu, but clean and well paved. The houses are raised on posts from the ground. All the officers of the Government, the most opulent merchants, and persons of consideration, live within the fort: ship stockade, and on the north side it is further strengthened by an indifferent fosse, across which a wooden bridge is thrown. In this face there are two gates, in each of the others only one. On the south side, towards the north, there are a number of huts and three wharves with cranes for landing goods. A battery of twelve cannon (six and nine-pounders) raised on the bank commands the river, but the guns and carriages are in such a wretched condition that they could do but little execution. The streets of the town are narrow, and much inferior to those of Pegu, but clean and well paved. The houses are raised on posts from the ground. All the officers of the Government, the most opulent merchants, and persons of consideration, live within the fort: shipwrights and persons of inferior rank inhabit the suburbs."

During the first Burmese War, in 1824, Rangoon fell into the hands of the British, but it was evacuated three years later tinder the terms of the Treaty of Yandabo. On the outbreak of the second Burmese War in 1852, one of the first actions of the British forces was to occupy the town again, and since then its record has been one of almost uniform prosperity and growth. At the present day, about five-sixths of the total maritime trade of Burma passes through Rangoon.

The modern town is situated on both sides of the Rangoon River at the point of junction to the Poozoondaung Creek. Docks and warehouses line the water's edge, more especially on the northern side, from whence rise the buildings of the mercantile and business quarters, which both in size and solidity of structure compare favourably with the buildings of other large commercial cities in the East. It is a somewhat curious fact, however, that in the world's great centre for the buying and selling of paddy and rice, there is no building in which rice exchange business is transacted, neither is there a stock exchange. Persons interested in the buying and selling of stocks and shares congregate at the corner of Mogui Street and Merchant Street and there transact their business, while millions of tons of rice change hands yearly a few yards further along the roadway. The main business thoroughfares are Strand Road, Merchant Street, and Dalhousie Street, all running parallel to the river and wharves, and the cross-roads which form a connection between them. The native quarters occupy a considerable portion of the town adjacent to this district and there is a large centrally situated Chinese quarter.

From the business portion of the town there is a gradual rise towards the wooded cantonment, which lies around the let of the eminence where stands, glistening in the sunlight, the famous Shwe Dagon Pagoda. In this locality are most of the more important European residences, airy structures all of them, and generally surrounded by well-kept gardens and grounds.

The visitor to Rangoon carries away with him two well-defined and pleasing impressions. The one is of the pagodas of the town, and more especially of the Shwe Dagon Pagoda; the second is that of the beauty of the parks, the Dalhousie Park standing out clearly in the memory as a spot unrivalled in Eastern cities.

to be continued...

Source: Twentieth century impressions of Burma: its history, people, commerce, industries, and resources by Wright, Arnold (1910)e
Digitized and Rekey by NLS

Saturday, February 18, 2012


ရန္ကုန္ အိမ္ေတာှရာဘုရားဆိုတာ သာယာဝတီမင္း ရန္ကုန္ေရာက္တဲ့အခာ ေခတဿတေနထိုင္တဲ့ ေျမေပာှမွာ သားေတာ္ျဖစ္တဲ့ ပုဂံမင္းက တည္ထားခဲ့တဲ့ ဘုရားေပာ့၊ အခု ျမို့မေက်ာင္းလမ္း အိုရီယမ္တယ္ေဟာက္ နားမွာ ရွိတာ။ ၂၂ ေမ ၁၉၁၃ မွာမွ ထီးတင္ပြဲ က်င္းပခဲ့တယ္လို့ သိရတယ္။ ပုဂံမင္းကေတာ့ ထီးမတင္ဘဲ ထားမွာ မဟုတ္ပာဘူး။ အေျကာင္းအမ်ိုးမ်ိုးေျကာင့္ ထီးေတာှအသစ္ တင္တာ ျဖစ္ပာလိမ့္မယ္။ မနဿတေလး အိမ္ေတာှရာ ဘုရားမွာေတာ့ ၄ ေအာက္တိုဘာ ၁၉၁၉ ဘုရားပြဲ က်င္းပေနတဲ့အခ်ိန္ မနဿတေလး ရာဇဝတ္ဝန္ ဘေလာ့ဟင္ (Bloxhin) ဘုရားထဲ ဖိနပ္စီးဝင္လို့ ရဟန္းေတာှတစ္ပားက ဓားနဲ့ခုတ္သတဲ့။ ဦးဘကေလးရဲ့ ကာတြန္းေျကာင့္ ဘုရားေပာှမွာ ဖိနပ္မစီးေရး တိုက္ပြဲေတြ ျပင္းထန္ သတင္းစာေတြကေန တားျမစ္ ေျကညာခ်က္ေတြ ထုတ္ျပန္လို့ အုန္းအုန္းက်ြက္က်ြက္ ျဖစ္ေနျကခ်ိန္မွာ၊ အဂဿငလိပ္အစိုးရကေတာင္ သတင္းစာဆရာေတြဆီကို ဘုရားပုထိုးေစတီ ဥပစာအတြင္းမွာ ဥေရာပတိုက္သားေတြ ဖိနပ္စီးတက္တာနဲ့ ပတ္သက္ျပီး သတင္းစာေတြမွာ ေဝဖန္ခ်က္ေတြ မေရးသားဖို့ တားျမစ္ေနရခ်ိန္မ်ိုးျကီးမွာမွ သြားယားတဲ့ ဘေလာ့ဟင္ အခုတ္ခံရတာ နဲေတာင္ နဲေသးတယ္ ဆိုရမယ္ထင္ရဲ့။ ဒီဘုရားဟာ ဟိုးရန္ကုန္ျမို့ေဟာင္း အတြင္းမွာ ပာတယ္။ အရင္ကေတာ့ သူ့ေနာက္မွာ ျမို့ရိုးတပိုင္းတစကို ျမင္ရေသးတယ္လို့ ဆိုပာတယ္။

ငယ္ငယ္တုန္းက ေက်ာင္းမွာ ခ်င္းအမ်ိုးသား ေတာှလွန္ေရးေခာင္းေဆာင္ ျကြမ္ဘိ(စ္) ဆိုတာ သင္ရတယ္။ သူနာမည္ကို အဂဿငလိပ္က မွတ္ေတာ့ ဆြန္ပက္ ျဖစ္သြားေရာ။ ရန္ကုန္ျမို့လယ္က ဗိုလ္ဆြန္ပက္လမ္းဟာ ျကြမ္ဘိ(စ္)ကို ဂုဏ္ျပုထားတဲ့ လမ္းေပာ့။ ဖလမ္းနယ္က ျကြမ္ဘိ(စ္)နဲ့ ဆြန္ပက္ ဆိုတာ တစ္ေယာက္တည္းပဲဆိုတာ မသိျကတဲ့ သူေတြ အမ်ားျကီးျဖစ္မယ္ ထင္မိတယ္။ ၁၁ ဧျပီ ၁၉၁၀ မွာ သူကြယ္လြန္တယ္။ အရင္တုန္းက အဲဒီလမ္းက စစ္ကဲေမာင္ေထာှေလးလမ္းဆိုျပီး နာမည္ေပးထားတာ။ စစ္ကဲျကီးေမာင္ေထာှေလးက အဂဿငလိပ္အစိုးရကို အက်ိုးျပုခဲ့သူမို့ ေနာင္ လြတ္လပ္ေရး ရခ်ိန္မွာ သူ့အစား ဗိုလ္ဆြန္ပက္ကို ဂုဏ္ျပုခဲ့ပံုရတယ္။

ေတာပုန္းျကီးစံဖဲကို ေမာင္းမဆည္ရြာအနီးမွာ ငွက္ဖ်ားနဲ့ လဲေနတုန္း ဖမ္းမိတယ္လို့ဆိုေတာ့ ဘယ္က ေမာင္းမဆည္ရြာ လည္းမသိ၊ ကိုယ့္မွာရွိတဲ့ ျမို့ရြာအဘိဓာန္ထဲ ရွာျကည့္ေတာ့ ေမာင္းမဆည္ရြာ နာမည္ တစ္ခုပဲ ေတြ့ရတယ္။ အခု မနဿတေလးတိုင္း၊ မိတဿထီလာခရိုင္၊ သာစည္ျမို့နယ္၊ ကန္ရွည္ေက်းရြာစုထဲ ပာတဲ့ ေမာင္းမဆည္ရြာ။ ဗိုလ္စံဖဲ ၁၁ ဧျပီ ၁၉၂၈ မွာ ျမင္းျခံေထာင္ထဲ ျကိုးေပးခံရတယ္။

ဟိုးအရင္တုန္းက ရန္ကုန္တိရိစဿဆာန္ဥယ်ာဉ္က အခု ဗိုလ္ခ်ုပ္ေအာင္ဆန္းလမ္းမွာ ရွိသတဲ့။ ဒာကို ၁၉၀၄ မွ အခု ကန္ေတာှေလးေနရာကို ေျပာင္းခဲ့တာ။ နာမည္က ဝိတိုရိယဘုရင္မ အထိမ္းအမွတ္ဥယ်ာဉ္တဲ့။ အဲဒီဥယ်ာဉ္ အေနာက္ေျမာက္ေထာင့္ အခုေက်ာက္တံုးျကီး လုပ္ထားတဲ့ဘက္မွာ ဟိုးတုန္းက အဂဿငလိပ္သခဿင်ိုင္းရွိတယ္။

ကန္ေတာှေလး အခု ေအာင္ဆန္းကြင္းေနရာနဲ့၊ ဖဆပလ ေနရာျကီးမွာ အရင္တုန္းက ေရအိုင္ျကီး နွစ္အိုင္ ရွိခဲ့တယ္။ ေျမာက္ဘက္ ဖဆပလ ရပ္ကြက္ျကီးေနရာက အိုင္ကို ကန္ေတာှကေလးအိုင္ (Kandawgalay Tank) လို့ ေခာှျပီး ေတာင္ဘက္အိုင္ကို ဒိုဘီလိုင္းသစ္အိုင္ (New Dobie Tank) လို့ ေခာှတယ္။ အရင္တုန္းက ဒိုဘီ ကုလားေတြ အဝတ္ေလ်ွာှျကတဲ့ ေနရာတဲ့။ ကန္ေတာှျကီးပတ္လမ္းနဲ့ အထက္ပန္းဆိုးတန္းလမ္းေထာင့္ အခု ဆက္မေဆာက္ေတာ့တဲ့ တိုက္ျကီးနွစ္လံုး ေနရာက Chinese Market Garden နာမည္နဲ့ ဥယ်ာဉ္ျကီးပဲ။ ေရြွတိဂံုဘုရား အေရွ့ေျမာက္မုခ္က ေသြးေဆးကန္ကိုေတာ့ ဆင္ကန္လို့ ေခာှျကတဲ့။

ေသပန္းပြင့္တာ လွတဲ့ အထဲမွာ တူသာသင္း ဂိုဏ္းက ဦးဘတူကို ဘယ္သူမွ မီမယ္ မထင္ဘူး။ ၃၀ ဇန္နဝါရီ ၁၉၃၃ ဘုရင္ခံအိမ္ေတာှ အစည္းအေဝး က်င္းပေနတဲ့အခ်ိန္ ရုတ္တရက္ ေလျဖတ္လဲက်ျပီး ဘုရင္ခံရဲ့ အိပ္ယာကုတင္မွာ တင္ထားခ်ိန္က်မွ ကြယ္လြန္ခဲ့ပာသတဲ့။ ဘုရင္ခံ မျဖစ္လိုက္ေပမယ့္ ဘုရင္ခံရဲ့ ကုတင္မွာ ကြယ္လြန္သူျကီးေပာ့။ အဲဒီအခ်ိန္ ျမန္မာျပည္ ဘုရင္ခံက ဆာဟူး(ဂ်္)လင္းစေဒါင္း စတီဖင္ဆင္ (Sir Hugh Lansdown Stephenson) ၂၃ ဒီဇင္ဘာ ၁၉၃၂ မွာမွ ဘုရင္ခံျဖစ္လာခဲ့တဲ့သူ။ ထီေပာက္သြားတယ္ ဆိုရမွာေပာ့။ တူသာသင္း အသင္း ဆိုတာက ဦးဘတူ၊ ဆာဘိုးသာ၊ ဝတ္လံုေတာှရဦးသင္း တို့ တည္ေထာင္ထားတာ။ ဦးဘတူ ဆိုတာကလည္း ေျပာရရင္ အစဉ္အလာနဲ့ လူပာပဲ။ ဦးဘတူဟာ နွစ္ေပာင္းမ်ားစြာ အစိုးရအမွုထမ္းခဲ့၊ အျငိမ္းစားယူခဲ့ျပီးေနာက္မွာေတာင္ လက္ရွိ ဘုရင္ခံရဲ့ မင္းတိုင္ပင္အမတ္ ျဖစ္ေနပာေသးတယ္။ ေက်ာင္းျပဋဿဌာန္းစာေတြမွာ အစိုးရအေပာှ ျကည္ညိုစိတ္ ပိုလာေအာင္ ထည့္သြင္းေရး ဘုတ္အဖြဲ့မွာလည္း ဥကဿကဋဿဌ လုပ္ခဲ့ဖူးပာတယ္။ ေနာက္ဆံုး အထက္ျမန္မာျပည္ကို အဂဿငလိပ္တို့သိမ္းေတာ့ ေညာင္ရမ္းမင္းသား ပာလာတယ္ဆိုျပီး အဂဿငလိပ္တို့ ေလွဦးမွာ တင္ေခာှလာခဲ့တဲ့သူက ဦးဘတူရဲ့ ညီ ဦးဘသန္း ျဖစ္တယ္လို့လည္း ဆိုျကပာတယ္။

အလံနီကြန္ျမူနစ္ပာတီ ဌာနခ်ုပ္က အခု စမ္းေခ်ာင္း မဂဿငလာလမ္း အမွတ္ ၁၁။ သခင္စိုးဟာ ဦးသိန္းေဖ(ျမင့္) တို့နဲ့ သေဘာထား မတိုက္ဆိုင္လို့ ၉ မတ္ ၁၉၄၆ မွာ အျခားအေပာင္းအပာ ၆ ဦးနဲ့အတူ ကြန္ျမူနစ္ပာတီကေန နွုတ္ထြက္ျပီး ကြန္ျမူနစ္ပာတီ (ဗမာျပည္) ဆိုျပီး ပာတီသစ္ ခြဲထူေထာင္တယ္။ အဲဒာပာတီက ေနာက္ပိုင္း အလံနီကြန္ျမူနစ္ပာတီဆိုျပီး ျဖစ္လာတယ္။ အဲလိုကြဲျပီး တစ္ဂိုဏ္းနဲ့ တစ္ဂိုဏ္း အျပစ္ေတြ ဖို့ျကတယ္။ အဲလို ကြဲတာကို ျပည္သူ့လြတ္လပ္ေရး (ဆိုရွယ္လစ္) ပာတီ အေထြေထြအတြင္းေရးမွူး ဦးဗေဆြက ကြန္ျမူနစ္ပာတီ နွစ္ျခမ္းကြဲျခင္းဟာ အေခ်ာင္သမားဂိုဏ္းနဲ့ အယူသည္းဂိုဏ္း ဗိုလ္လုလို့ ကြဲတာျဖစ္တယ္လို့ သေဘာထား တစ္ရပ္ ထုတ္ျပန္ခဲ့တယ္။ ဦးသိန္းေဖကို ဘေရာဒာဝာဒီသမား၊ အေခ်ာင္သမားရယ္လို့ သမုတ္ျကျပီး၊ သခင္စိုးကိုေတာ့ ကြန္ျမူနစ္အယူသည္း သမားလို့ မွတ္ယူျကပံုပဲ။ မွတ္သားစရာပဲ။

စာေတြဖတ္ရင္း ဗိုလ္ခ်ုပ္ေအာင္ဆန္းကို မနွစ္သက္တဲ့ လူမ်ိုးေတြကိုလည္း ေတြ့လာရတယ္။ ဗိုလ္ခ်ုပ္ေအာင္ဆန္းကို ဂ်ပန္ေခတ္က သထံုခရိုင္၊ ေပာင္ျမို့နယ္၊ သဲျဖူကုန္းရြာ ရြာသူျကီး အဗဿဗဒူရာရွစ္ဇ္ကို သတ္မွုနဲ့ ဖမ္းဆီးဖို့ရာ လက္ေထာက္ခ်တဲ့သူက သခင္ထြန္းအုပ္။ သခင္ထြန္းအုပ္လိုပဲ ဂဠုန္ဦးေစာကလည္း ဘုရင္ခံ ဆာေဒာှမန္စမစ္ကို ဘာလို့ ေအာင္ဆန္းကို မဖမ္းေသးတာလဲဆိုျပီး ေမးခြန္း ထုတ္ခဲ့ေသးတယ္။ ဒာေပမယ့္ ဘုရင္ခံဆာေဒာှမန္စမစ္က ပားနပ္တယ္။ ဗိုလ္ခ်ုပ္ေအာင္ဆန္းကို ဖမ္းရင္ ျမန္မာတစ္နိုင္ငံလံုး ဆူပူလွုပ္ရွားလာနိုင္လို့ ဖမ္းဆီးမည့္ကိစဿစကို သေဘာမတူေျကာင္း ဆံုးျဖတ္ခဲ့တယ္။ အဲဒီေနာက္ပိုင္း အဲဒီသူျကီးရဲ့ မိန္းမ မအမာ ဆိုသူက သူ့ေယာက္်ား အသတ္ခံရတာကို မေက်နပ္လို့ ျမန္မာနိုင္ငံ ဘုရင္ခံ၏ေကာင္စီ အတြင္းေရးမွူးဆီ တိုင္စာပို့တဲ့ ကိစဿစမွာ အဲဒီလူေတြရဲ့ ပေယာဂ မကင္းဘူးလို့ ထင္မိတယ္။ ၂၄ ေမ ၁၉၄၆ ဗိုလ္ခ်ုပ္က ဘုရင္ခံကို သြားေတြ့ေတာ့ စကားစျမည္ ေျပာရင္း ဘုရင္ခံက အဲဒီကိစဿစကို ေမးတယ္၊ ဗိုလ္ခ်ုပ္ကလည္း သူလုပ္ခဲ့တဲ့အေျကာင္း ေျဗာင္ေျပာတယ္။ ဘုရင္ခံကလည္း ေခသူေတာ့မဟုတ္ အဲဒီ ဦးေစာေရာ သခင္ထြန္းအုပ္ေရာကို ဘုရင္ခံအမွုေဆာင္ေကာင္စီမွာ ဝန္ျကီးရာထူးေတြ ေပးျပီးေမြးထားလိုက္တယ္။ ေဒာက္တာဘေမာှကလည္း ဗိုလ္ခ်ုပ္ေအာင္ဆန္းကို သိပ္သေဘာက်ပံုေတာ့ မရဘူး။ သူေရးတဲ့ Break Through In Burma ဆိုတဲ့ စာအုပ္ကိုဖတ္ေတာ့ ရဲေဘာှသံုးက်ိပ္ထဲမယ္ အားလံုးထက္ ဗိုလ္ရန္နိုင္ကို ခ်ီးမြမ္းခန္း အေတာှဖြင့္ထားတာ ေတြ့ရတယ္။ ေနာက္ေတာ့မွ ဗိုလ္ရန္နိုင္က သူ့ကိုယ္ရံေတာှ လုပ္ခဲ့တဲ့သူျဖစ္မွန္း သိရေတာ့တယ္။ သိပ္ေတာှလြန္းလို့ ထင္ပာရဲ့ သူ့သမီးနဲ့ေတာင္ ေပးစားျပီး သားမက္ေတာှခဲ့တယ္။ ဒီဘက္ေခတ္မယ္ေတာ့ အဲဒီစာရင္းထဲ ဗိုလ္ခ်ုပ္မွူးျကီးသန္းေရြွကို ထည့္ရမယ္ ထင္တယ္။ သူ့လက္ထက္မွာပဲ ပိုက္ဆံေတြလည္း ပံုေျပာင္းကုန္တယ္။ အခန္းထဲက ပံုေတြလည္း ျဖုတ္ျကရတယ္။

ကြန္ျမူနစ္ေတြ ဆင္စြယ္ရြာ လူသတ္ပြဲဆိုတာ ဘာဟုတ္ေသးလဲ။ ဂ်ပန္ေခတ္တုန္းက ေမာှလျမိုင္ ကုလားကုန္းရြာ မဟာမိတ္ေလထီးစစ္သားေတြကို အကူအညီေပးလို့ဆိုျပီး ၈ ဇူလိုင္ ၁၉၄၅ မွာ အစုလိုက္အျပံုလိုက္ အသတ္ခံရတာက ပိုဆိုးတာေပာ့။ အဲဒီရြာမွာ အိမ္ေျခ ၁၃၀ နဲ့ လူဦးေရ ၇၀၀ ေလာက္ ရွိသတဲ့။ ၆၃၇ ဦး သတ္ျဖတ္ မီးရွို့ ခံရတယ္။ အမိန့္ေပးတဲ့သူက ဗိုလ္မွူး အိခ်ိကာဝ၊ အေကာင္အထည္ ေဖာှတဲ့သူက ဗိုလ္ျကီးဆကာမာကိ။

အဂၤလိပ္ေခတ္က ဆာဘြဲရတဲ့ ျမန္မာေတြ ဘယ္နွစ္ေယာက္ရွိတယ္ အတိအက် မသိဘူး။ မွတ္သားမိသေလာက္ေတာ့ ဆာဘိုးသာ (သူေဌး)၊ ဆာစံစီဖိုး (ဆရာဝန္)၊ ဆာေဂ်ေအေမာင္ျကီး (ေခတၱဘုရင္ခံ)၊ ဆာေပၚထြန္း (ျပည္ထဲေရးနွင့္ တရားေရးဌာန)၊ ဆာထြန္းေအာင္ေက်ာ္ (ဘ႑ာေရးနွင့္ အခြန္ေတာ္ဌာန)၊ ဆာဘဦး (ေဒါက္တာဘဦး၊ သမဿၼတ)၊ ဆာေမာင္ဘ၊ ဆာေမာင္ခင္၊ ဆာေစာခ်ယ္ (သီေပါေစာ္ဘြားၾကီး)၊ ဆာစ၀္ေမာင္(ေစာေမာင္)၊ ဆာဦးသြင္၊ ဆာျမဘူး (တရားေရးဝန္ႀကီး)၊ ဆာရီအလိမ္(သစ္ေတာဝန္ႀကီးခ်ဳပ္ ၁၉၂၆)

Last Updated: 27.04.2012

Thursday, February 16, 2012


ရန္ကုန္ျမို့ျကီးတြင္၊ ေရွးျမန္မာမင္းတို့ လက္ထက္ေတာှအခာက။ ျမို့၏ အေျခအေန၊ ရပ္စုရပ္ကြက္တို့ တည္ယွိသည္ကို ေဖာှျပျခင္းအေျကာင္း။

၁။ ဘုရားသြားေသာ ဓာတ္ရထားလမ္း။ ျမင္းျပိုင္ကြင္းအနီး။ က်ားကူးသိမ္ျကီး ယွိသည္။ ေရွးက ၎သိမ္ အေရွ့အနီး။ ဘုန္းျကီးဦးေညာင္ေက်ာင္း ယွိသည္။ ၎အေရွ့ ဘုန္းျကီးဦးဝိမလေက်ာင္း ယွိသည္။ ၎အေရွ့ ဘုန္းျကီး ဦးဥတဿတမေက်ာင္း ယွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ေရွးက ဦးဝိစာရလမ္းကို Voyles Road ဟုေခာှသည္။ ထိုအခာက ဗြိုင္းလမ္းသည္ ယခု တပ္မေတာှခန္းမေရွ့နားရွိ ပန္တ်ာလမ္းအထိသာ ရွိသည္။ တပ္မေတာှစစ္သမိုင္းျပတိုက္၊ တပ္မေတာှခန္းမ၊ အမ်ိုးသားေရကူးကန္ေနရာ၊ မင္းမနိုင္အိမ္ရာမ်ားသည္ ထိုကာလက ျမင္းျပိုင္ကြင္းျကီး ျဖစ္သည္။ က်ားကူးေက်ာင္းတိုက္ကို ယေန့တိုင္ ေရြွတိဂံုဘုရားလမ္း၊ တပ္မေတာှ စစ္သမိုင္းျပတိုက္ေဘးတြင္ ေတြ့ျမင္နိုင္သည္]

၂။ ဘုရားသြားေသာ ဓာတ္ရထားလမ္း အေရွ့ဖက္အနီး ယခုတိုက္အိမ္ဝင္းျခံအတြင္းရွိ ေစတီသည္ စျကာဝန္ျကီးဘုရား ေခာှသည္။ ၎ဘုရားအေရွ့ ပန္းပဲတန္းလမ္း။ ၎အေရွ့ ျမို့ျပင္ အေရွ့ေတာင္ေထာင့္ အရပ္တြင္။ ျမမဿမာ။ ကလယ္။ ပသီ။ တရုတ္။ ၎လူမ်ိုးတို့ သုသဿသန္သင္းခ်ိုင္းျကီး ယွိသည္။ ယခု ဆူးေလဘုရား ေျမာက္ဘက္လမ္း။ ဖေရဇာလမ္းေထာင့္တြင္ ကုလားသင္းခ်ိုင္း ဝင္းျခံကာလ်က္ ယွိေသးသည္။ [မွတ္ခ်က္။ စျကာဝန္ျကီးဘုရား ဆိုသည္မွာ ဘိုးေတာှဘုရား လက္ထက္က စျကာဝန္ျကီးတည္ေသာ ေလာကမာရ္ေအာင္ ဘြဲ့အမည္ရ ဘုရားျဖစ္သည္။]

၃။ ယခု သိမ္ျကီးေဈး အေရွ့ေတာင္ေထာင့္။ ပန္းပဲးတန္း။ သံျဖူတန္းလမ္း ၂ ခုအျကားတြင္။ ေရွးက မွန္ကင္းေက်ာင္းတိုက္ ယွိသည္။ ဂိုဏ္းေထာက္ျကီးဦးရြွန္း ေနသည္။ ေက်ာင္းေတာှတိုက္လဲး ေခာှသည္။

၄။ ၎ မွန္ကင္းေက်ာင္းတိုက္။ ေတာင္ဘက္တြင္။ သ်ွင္ပင္ေရြွျကိုး ဘုရားေစတီတဆူ ယွိသည္။ အျမင့္ အေတာင္ ၃၀ ခန့္ ယွိသည္။ မဟာရံတံတိုင္း မီးတားမယွိ။ ဘုရားေစတီပတ္လည္။ တဲ။ အံု။ ရံု။ ထိုးလ်က္။ ကစားကရိယာ အမ်ိုးမ်ိုးနွင့္။ အေလာင္းအစားျပုလုပ္ ေနထိုင္ျကသူမ်ားစြာ ယွိသည္။ ဘုရားပတ္လည္ လူေနအိမ္ေျခ ယွိသည္။

၅။ ဆူးေလဘုရားအေရွ့။ ယခုယွိေသာ ပန္းျခံေနရာ၏ အနီး အေရွ့ဘက္။ ေတာင္ဘက္တြင္ ကုလား။ ျမမဿမာမ်ား ေနထိုင္ေသာ အိမ္ေျခယွိသည္။ ဆူးေလဘုရားေျမာက္ ဘုန္းျကီးဦးကုလားေက်ာင္း ယွိသည္။ ဘုန္းျကီးဦးကုလားသည္ ပဲးခိုးျမို့ဆရာေတာှ ဦးမာ၏ ဂိုဏ္းေထာက္ ျဖစ္သည္။ [မွတ္ခ်က္။ ယခု မဟာဗနဿဓုလပန္းျခံ ေနရာမွာ အဂဿငလိပ္ေခတ္က Fytche Square ပန္းျခံျဖစ္သည္။]

၆။ ယခု ေဆးရံုေဟာင္းအေရွ့။ မဂိုတန္းလမ္း အေနာက္ဘက္ေနရာတြင္ ေရွးက ေတာင္ဘီလူးေက်ာင္းတိုက္ ယွိသည္။ ယခု ခေရပင္ ၂ပင္ ယွိေသးသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ေဆးရံုေဟာင္းမွာ ယခု ဗိုလ္ခ်ုပ္ေဈး မ်က္ေစာင္းထိုးရွိ ေလဟာျပင္ေဈး ေနရာပင္ ျဖစ္သည္။]

၇။ ယခုေထာင္ျကီး ေနရာတြင္ ေရွးက ဥယ်ာဉ္ေတာှ ျပုလုပ္ထားသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ေထာင္ျကီးေနရာမွာ ယခု ဘုန္းျကီးလမ္းနွင့္ ဗိုလ္ခ်ုပ္လမ္း ေထာင့္မွ သူနာျပုတကဿကသိုလ္ ေနရာပင္ ျဖစ္သည္။ ၎ ေထာင္ျကီး၏ ေတာင္ဘက္၊ ဗိုလ္ခ်ုပ္လမ္း၏ တဘက္တြင္ ေထာင္ဥယ်ာဉ္ဟူ၍လည္း ရွိခဲ့ဖူးသည္။]

၈။ တိရစဿဆာန္ရံုဥယ်ာဉ္ေဟာင္း။ ယခု ေဆးရံုသစ္ျကီးေနရာတြင္ ေရွးက တရုပ္လူမ်ိုးတို့ ေဆာက္လုပ္ထားေသာ ဘံုအိမ္ေက်ာင္းတစ္ခု ယွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ေဆးရံုသစ္ျကီးမွာ ယခင္ ေလဟာျပင္ေဈး ေနရာတြင္ ရွိေနရာမွ ယေန့ေခတ္ ေနရာသို့ အသစ္တည္ေဆာက္ ေျပာင္းေရြွ့ ဖြင့္လွစ္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ရန္ကုန္တိရစဿဆာန္ရံုေဟာင္းမွာ ဗိုလ္ခ်ုပ္လမ္းတစ္ေနရာတြင္ ရွိခဲ့ဖူးသည္ဟုသာ သိရျပီး ေနရာအတိအက် မသိခဲ့ရေသာှလည္း ယခုစာအရ ယခုေဆးရံုသစ္ျကီးေနရာသည္ ဟိုးေရွးယခင္ ရန္ကုန္တိရစဿဆာန္ဥယ်ာဉ္၏ မူလေနရာျဖစ္ေျကာင္း သိရသည္။ ၁၉၁၄ ရန္ကုန္ေျမပံုအရ ယင္းေနရာကို ယခင္က Agri Hortic Gardens ဟု ေခာှေျကာင္း သိရသည္။]

၉။ ယခု သိမ္ျကီးေဈး အလယ္ေနရာတြင္။ ေရွးက ဆူးေလဘုရားပံု ေစတီျကီးတဆူ ယွိသည္။ ေရြွတိကံု။ ေနာင္ေတာှျကီးေစတီထက္ ျကီးသည္။ ေစတီအေရွ့ဘက္ကပ္လ်က္။ ယခုတည္ရွိေသာ သိမ္ျကီးတန္ေဆာင္း အာရုဏ္ခံ ျဖစ္သည္။ ၎သိမ္ျကီး၏ ေတာင္ဘက္တြင္ တပ္ကေလးေဈး ယွိသည္။ ၎အေရွ့ေျမာက္ ဘုန္းျကီးဦးပုညေက်ာင္းတိုက္ ယွိသည္။

၁၀။ ေဆးရံုေဟာင္းေတာင္ဘက္။ ယခုယွိေသာ မဟာပိနဿနဲတိုက္။ ပုဏားတိုက္ဟူ၍ ေခာှသည္။ ေရွးကအတိုင္း တည္ယွိသည္။ ၎အေနာက္ေျမာက္ေထာင့္တြင္။ ဒူးရင္းဆရာေတာှေက်ာင္းတိုက္ ယွိသည္။ ၎ ဆရာေတာှသည္ ရန္ကုန္ျမို့ ဂိုဏ္းအုပ္ျကီး ျဖစ္သည္။ ေဆးရံုေဟာင္းေနရာတြင္။ ဘုန္းျကီးခင္ျကီးျဖူေက်ာင္းတိုက္ ယွိသည္။

၁၁။ ယခု ဟိုက္စကူးေက်ာင္းေနရာတြင္ ဘုန္းျကီးဦးေမဒာ။ ဦးအာဒိစဿစတို့ေက်ာင္းတိုက္။ အေရွ့အေနာက္ယွဉ္လ်က္ ယွိသည္။ ၎ ဟိုက္စကူးေက်ာင္းအေရွ့။ ယခု အဂဿငလိပ္ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း ေနရာတြင္။ ဂိုဏ္းေထာက္ဆရာေတာှ ဦးဂနဿဓေက်ာင္းတိုက္ ျဖစ္သည္။ ၎ေက်ာင္း အရံအတြင္း။ ေရြွေရဧး ေခာှေသာ ေရတြင္း တခု ယွိသည္။ ေသာက္ေတာှတြင္းလဲး ေခာှသည္။ ကုန္းေဘာင္မင္း ေသာက္ေတာှမူသည္ကို အစြဲျပု၍။ ေသာက္ေတာှတြင္းဟု ထင္ရွားသည္။ ယခု ေရတြင္းကို ေျမဖို့လိုက္သျဖင့္ ေက်ာင္းဝင္ ရထားလမ္းျဖစ္လ်က္ ယွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ မည္သည့္ ဟိုက္စကူးေက်ာင္းကို ဆိုလိုသည္ မသိရေသာှလည္း [၁၃] အရ လသာ(၂) ေနရာဟု ခန့္မွန္းရေလသည္။ ယခင္က ဆာအာသာဖယ္ရာ ေနထိုင္ခဲ့ေသာ အိမ္ရာမွာ ဦးအာဒိစဿစေက်ာင္းအရံအတြင္း က်ေရာက္သည္ဟု သိရသည္။ ယခု စိန့္ေမရီဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း ေနရာမွာ ယခင္က ဦးဂနဿဓေက်ာင္းတိုက္ ျဖစ္ေျကာင္းလည္း သိရသည္]

၁၂။ ယခု သရက္ေတာေက်ာင္းတိုက္ ေနရာတြင္။ ေရွးက ေတာျကီးျဖစ္လ်က္ ယွိသည္။ ေရြွဘိုဘုရင္လက္ထက္။ ရန္ကုန္ျမို့ဝန္ ဦးယွမ္းကေလး။ သံေတာှဆင့္ေရဝန္ ေမာင္တူတို့က။ ေက်ာင္းေဆာက္၍ အင္းဝျမို့က ျကြလာေသာ။ ဘုန္းေတာှျကီး ဦးမဏိကို ပင့္၍ တင္လွူ ကိုးကြယ္ျကသည္။ ပဌမဦးစြာ ေဆာက္ေသာ ေက်ာင္းျဖစ္သည္။ သာကရာဇ္။ ၁၂၁၄ ခုနွစ္ ဒုတိယအေရးေတာှ ျဖစ္ျပီးေနာက္။ ဖယ္ရာမင္းျကီးက။ ဤေနရာတြင္ ေက်ာင္းေပာင္း ၅၀ ေရြွ့ေျပာင္းေနထိုင္ေစ။ သဃဿငာေတာှတို့အတြက္ ေက်ာင္းေျမအတည္ ဂရန္ေပးအပ္ေလသည္။ သရက္ေတာေက်ာင္းတိုက္ဟု အမည္ထင္ရွားျခင္း ျဖစ္သည္။

၁၃။ ဤအခာက ဖယ္ရာမင္းျကီး ေနအိမ္သည္။ ယခုဟိုက္စကူးေခာှ ေက်ာင္းျကီး၏ အေနာက္ဖက္ယွဉ္လ်က္။ အစိုးရေကာလိပ္ေက်ာင္းသစ္ ေနရာတြင္ ယွိသည္။ ဖယ္ရာအိမ္ဟူ၍ အဂဿငလိပ္အကဿခရာ ကမဿဗည္းတပ္လ်က္ ယွိသည္။ ၎ေနရာ ျမမဿမာမင္းလက္ထက္က ဘုန္းေတာှျကီး ဦးအာဒိစဿစေက်ာင္းအရံအတြင္း က်သည္။ [ဆာအာသာဖယ္ရာ ေနထိုင္ခဲ့ေသာ အိမ္ရာကို ေနာက္ပိုင္းတြင္ ဖယ္ရာျပတိုက္ (Phayre Museum) အျဖစ္ ျပုလုပ္ထားခဲ့ျပီး ယခုေခတ္ ရန္ကုန္ျပည္သူ့ေဆးရံုျကီးဝင္း၊ ဗိုလ္ခ်ုပ္လမ္းနွင့္ လမ္းမေတာှလမ္းေထာင့္ ေနရာ ျဖစ္သည္]

၁၄။ ယခု ကြမ္းျခံမီးရထားရံုျကီး ေတာင္ဘက္။ မန္ဂိုမာရီလမ္းကပ္လ်က္။ ေဈးအေရွ့ဘက္တြင္ တည္ယွိေသာ ဘုန္းေတာှျကီးေက်ာင္းတိုက္သည္။ ျမမဿမာမင္းလက္ထက္က သစ္ဆိမ့္ကုန္းေက်ာင္းတိုက္ ေခာှသည္။ သစ္ဆိမ့္ကုန္းေခာှသည္မွာ။ သစ္ဆိမ့္ပင္ျကီးတပင္ ေပာက္လ်က္ယွိသည္ကို အစြဲးျပု၍ ေခာှသည္။ အဂဿငလိပ္မင္း လက္ထက္ေတာှအခာ။ ေမာှလျမိုင္ျမို့က။ ဘုန္းေတာှျကီးတပား ျကြလာသီတင္းသံုးေတာှမူသည္ကို အစြဲးအလန္း အမွတ္ျပု၍။ ေမာှလျမိုင္ေက်ာင္းဟု ယခုတိုင္ ထင္ယွားေလသည္။

၁၅။ ယခု ေထာင္ျကီး အေနာက္ဘက္။ ေရခဲစက္ရံု၏ အေနာက္ေျမာက္ဘက္အနီး။ ကုန္းတန္းျကီးတြင္။ ျမမဿမာမင္းလက္ထက္က။ ဘုရားငုတ္တိုျကီးတဆူ ယွိသည္။ ၎ေစတီျကီးကို ေပာှေတာှမူဟု ေခာှျကသည္။ ၁၂၁၃ ခုနွစ္တြင္။ ၎ေစတီငုတဿတိုက ေရာင္ျခည္ေတာှလြွတ္ေသာေျကာင့္။ ဘုရားပြဲေတာှ ျပုလုပ္ ပူေဇာှျကပာသည္။ ယခု အဂဿငလိပ္စာသင္ ကုရင္ေက်ာင္းေနရာ ျဖစ္သည္။ [မွတ္ခ်က္။ ယခုေခတ္ အလံု ဆက္သြယ္ေရးစခန္းေရွ့ရွိ ကရင္က်မ္းစာသင္ေက်ာင္းေနရာ ျဖစ္သည္။ မြန္အမည္ က်ိုက္ေဒးတဲး ေခာှသည္။ ျမန္မာလို ေက်ာက္ကုန္းဘုရား ဆိုလိုသည္။ အပိုဒ္ ၄၈ လည္းရွုပာ]

၁၆။ ၎ေက်ာင္း အေနာက္ဘက္ေနရာတြင္။ ေရွးက သင္းခ်ိုင္းေနရာ ျဖစ္သည္။ ၎သင္းခ်ိုင္းအေနာက္။ အလံုရပ္ဟု ေခာှသည္။ ယခု အလံုဂတ္တဲ ေနရာ၏ ေျမာက္ဖက္ကုန္းတန္းတြင္။ ေရွးက သုဘရာဇာသင္းခ်ိုင္းေနရာ ျဖစ္သည္။

၁၇။ ဆူးေလဘုရားအနီး။ ဓာတ္ရထားလမ္းျခားလ်က္။ အေနာက္ေျမာက္ေထာင့္တြင္ယွိ ကုလားပလီေနရာသည္။ ဆူးေလဘုရားေျမ ျဖစ္သည္။ ၎ပလီ အေနာက္ေျမာက္အနီးတြင္။ ေရွးက ဆူးေလနတ္စင္ ယွိသည္။ နတ္ထိန္း မေရး ဆိုသူ အျမဲး ေနသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ၃၂ လမ္းထိပ္ရွိ ဗလီေနရာကို ဆိုလိုသည္]

၁၈။ ဆူးေလဘုရား အေရွ့ေျမာက္။ ယခု ျမူနီစပယ္ရံုး အေရွ့တြင္။ ေရွးက မသာတံခား ဟူ၍ ယွိသည္။ ေတာင္ေျမာက္ သြားေသာလမ္း ယွိသည္။ ၎လမ္းအေရွ့ ေခြးေသဝဘုရားငုတဿတို ယွိသည္။ ၎ဘုရား အေနာက္တြင္။ ေခြးေသဝသိမ္တခု ယွိသည္။ ၎ဘုရားငုတဿတိုေရွ့တြင္။ ပန္းေတာေက်ာင္းဟူ၍၎။ ခေယပင္ေက်ာင္း ဟူ၍၎ ယွိသည္။ ၎ေက်ာင္းအရံအတြင္းက။ ေရတြင္းကို ကဒတ္ငန္းေရတြင္း ေခာှသည္။ ၎ေရတြင္း အေရွ့ဘက္။ ေျမတံတားလမ္း ယွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ မဟာဗနဿဓုလလမ္း၊ ၃၆ လမ္းနွင့္ ပန္းဆိုးတန္းလမ္းျကား ေအဘီစီဘား အနီးတြင္ ဘုရားငယ္တစ္ဆူ ရွိသည္။ ၎ဘုရားမွာ ေခြးေသဝဘုရား ဟုတ္မဟုတ္ မေသခ်ာေပ]

၁၉။ ယခု စပတ္လမ္း။ ကာဝီသူေဌးတိုက္ေနရာသည္။ ေရွးက ေရြွက်င္မင္းျကီးအိမ္ရာ ျဖစ္သည္။ [မွတ္ခ်က္။ ဗိုလ္ေအာင္ေက်ာှလမ္း ျဖစ္သည္]

၂၀။ ဆူးေလဘုရား ေတာင္ဘက္ေစာင္းတန္းလမ္းမွာ။ ေရွးက က်ံုးကူးတံတား ယွိသည္။ ၎တံတားမွာ ရင္ခြဲးစရပ္ျကီးတခု ေဆာက္ထားလ်က္ ရွိသည္။

၂၁။ ဆူးေလဘုရား အေနာက္ေစာင္းတန္းလမ္း။ ယခု ဒီဇူဆာေဆးတိုက္ ေျမာက္။ က်ံုးပတ္လည္ေရဝိုင္းလ်က္။ က်ြန္းငယ္တခုေပာှတြင္။ ေရလယ္ေက်ာင္းဟု ေခာှတြင္လ်က္ ယွိသည္။ ေက်ာင္းထိုင္ဘုန္းေတာှျကီး ဦးျမတ္ခဲး ေခာှသည္။ စစ္ကဲး ဦးျမိုင္ ဆရာျဖစ္သည္။

၂၂။ ယခု ဘုရားလမ္း။ က်ားကူးသိမ္ေတာင္။ ပဲးခိုးေက်ာင္းတိုက္ ယွိသည္။ ၎ေက်ာင္းတိုက္အေနာက္။ ယခု ျမင္းျပိုင္ကြင္း အလယ္တြင္။ ျမမဿမာစစ္ကဲး ဦးျမိုင့္အိမ္ ယွိသည္။ ၎အိမ္ အေရွ့ေတာင္တြင္ မဂဿငလာေဈး ရွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ အမ်ိုးသားေရကူးကန္နွင့္ အိုလံပစ္ေဟာှတယ္ဝင္းေနရာ ျဖစ္မည္]

၂၃။ ယခု ေဂာှရာကုန္း။ ေရွးက ဆံေတာှျကိုလမ္း။ အမတ္ျကီး ညီအစ္ကို ၂ ေယာက္ ေစတီ တဆူစီ အေရွ့အေနာက္ တည္ထားသည္။ အကိုတည္ေသာ ေစတီကို။ တလိုင္းဘာသာ။ က်ိုက္ခေပာက္စနြတ္ ေခာှသည္။ ျမမဿမာလို ခေပာက္ကား ၇ ေတာင္။ စနြတ္ကား တာ ေခာှသည္။ က်ိုက္ကား။ ဘုရား ေခာှသည္။ အဓိပဿပာယ္မွာ ၇ ေတာင္တာဘုရား ဆိုလိုသည္။ ဘျကီးေတာှဘုရားဟု ျမမဿမာမင္းလက္ထက္က တြင္သည္။ ၎ဘုရားေနရာ ယခု ေနအိမ္ ျဖစ္ေနသည္။

၂၄။ အေရွ့ဘက္ ညီတည္ေသာ ဘုရားကို။ တလိုင္းလို။ က်ိုက္ခေပာက္ဆြတ္ ေခာှသည္။ ျမမဿမာလို ခေပာက္ကား ၇ ေတာင္။ ဆြတ္ကား ခုန္နိုင္သည္။ က်ိုက္ကား ဘုရား ေခာှသည္။ အဓိပဿပာယ္မွာ။ ၇ ေတာင္ ခုန္နိုင္ေသာဘုရား ဆိုလိုသည္။ ျမမဿမာမင္းလက္ထက္။ မင္းလက္ဝဲးဘုရား တြင္သည္။ ယခု အိမ္ျဖစ္ေနသည္။

၂၅။ တိကုန္ေစတီေတာှျကီးအေရွ့ဘက္ ေစာင္းတန္းအဆင္း။ သရက္ပင္ျကီးယွိသည္။ ၎သရက္ပင္ျကီး၏ အေရွ့တြင္။ ေရွးက။ ကိုးတံု စရပ္ျကီး (၇) ေဆာင္ ယွိသည္။ လူတေထာင္ခန့္ တည္းခိုနိုင္သည္။ ၎ စရပ္ျကီး အေနာက္လမ္းျခားလ်က္။ ဒူးရင္းဥယ်ာဉ္ေတာှ ယွိသည္။ ၎ဥယ်ာဉ္ အေရွ့ဘက္။ ေျမစရပ္ျကီးတခု ယွိသည္။ လူေပာင္းတေထာင္ တည္းခိုနိုင္သည္။ ဒူးရင္းဥယ်ာဉ္သည္။ ယခု သုဓမဿမာစရပ္ ေနရာက်သည္။ ကိုးတံုစရပ္ျကီးသည္ ဘုရားအေရွ့ဘက္ ေစာင္းတန္းလမ္း။ အုတ္တံတားအဆံုး။ ေျမာက္ဘက္သြားေသာလမ္းေနရာ ေျမကြက္ ျဖစ္သည္။

၂၆။ ေရွးက ျကားေတာရေက်ာင္းတိုက္။ ဘဟန္းေက်ာင္းတိုက္ ေနရာမ်ားသည္။ ဆင္ေနက်ားေအာင္းျဖစ္ေသာ ေတာျကီးစိမ့္ျကီး ျဖစ္လ်က္ယွိသည္။ ဖုန္းဆိုးေနရာ။ က်ခတ္ဝားမ်ားလဲး ေပာက္လ်က္ ယွိသည္။

၂၇။ တိကုန္ဘုရားျကီးေျမာက္ဘက္ေစာင္းတန္းအဆင္း။ ေရကန္ကို ေသြးေဆးကန္ ေခာှျခင္းသည္ မဟုတ္။ နိမ့္ယွိုင္းေသာ ရွိုျကီးကို ကန္ေဘာင္ အေရွ့ဘက္က ဆည္းကာထားျခင္း ျဖစ္သည္။ ၎ကန္ျကီး ေျမာက္ဘက္ကုန္းသည္။ ေရွးက ကုသဿသနဿနာရံုဘုရား တည္ထားလ်က္ ယွိသည္။ ကုသဿသိနဿနာရံုျကီးကုန္း။ ၎အေနာက္ဘက္က။ ကုသဿသိနဿနာရံုကေလးကုန္းဟု ေခာှတြင္လ်က္ ယွိသည္။ ယခု ဆင္ကုန္း ေခာှျကသည္။ ေသြးေဆးကန္အစစ္မွာ။ အုတ္မဟာရံတံတိုင္း ကာထားေသာ။ ေရကန္ငယ္ကို ဆိုလိုသည္။

၂၈။ တိကုန္ေစတီေတာှ။ ေတာင္ဘက္။ ဓာတ္ရထားလမ္း စရပ္တန္းအဆံုး။ ေရွးက ေစတီ ၂ ဆူနွင့္။ ျခေသဿင့ ၂စီး တည္ထားလ်က္ ယွိသည္။ မုတ္ဦးေစတီ။ မုတ္ဦးျခေသဿင့ ေခာှသည္။ ယခု ေစတီတဆူ မယွိ ျဖစ္သည္။ အေနာက္ဖက္ မ်က္နွာကလဲး ဤနည္းအတူ ယွိသည္။ ယခု မယွိျဖစ္သည္။ ၎မ်ားကို ရွင္ေစာပု ကုသိုလ္ျဖစ္သည္။ အေရွ့ဖက္။ ေျမာက္ဖက္က မယွိျဖစ္သည္။ ၎ျခေသဿင့ေစတီမ်ားနွင့္အညီ။ ကုန္းေတာှကို မဟာရံတံတိုင္း ဝိုင္းကာလ်က္ ေရွးက ယွိေလသည္။

၂၉။ တိကုန္ဘုရားျကီး ကုန္းေတာှေအာက္ေျခ။ ေတာင္ဘက္ဥယ်ာဉ္နွင့္ေရကန္။ အေနာက္ဖက္။ ေရကန္။ ေျမာက္ဖက္။ ေရကန္။ အေရွ့ဘက္။ ေရကန္တို့သည္။ ေရွးက မယွိ။ ယခု အဂဿငလိပ္မင္းလက္ထက္မွ။ ေျမကို တူးယူေသာ ေနရာမ်ားသည္။ ယခု ေရကန္ ျဖစ္ေနျကသည္။ ေရွးက ကုန္းေတာှ မဟာရံတံတိုင္းေနရာ ျဖစ္သည္။

၃၀။ ဘုရားကုန္းေတာှ အေရွ့ဖက္။ ယခု သုဓမဿမာစရပ္ေနရာသည္။ ကုန္းေဘာင္ဘုရင္ ဥယ်ာဉ္ေတာှ ေနရာ ျဖစ္သည္။ ေရြွက်င္မင္းျကီးဦးခိုင္ လက္ထက္။ ၎ဥယ်ာဉ္ေတာှက။ ဒူးရင္းသီးထြက္၍။ ဒူးရင္းေတာှ ေရွ့ေတာှေရာက္ ဆက္သရသည္။ ၎ ဒူးရင္းဥယ်ာဉ္ေတာှမွူး။ ေမာင္ေနာှ ျဖစ္သည္။

၃၁။ ဘုရားျကီးကုန္းေတာှ။ တနဂဿငေနြေထာင့္ယွိ။ ေသြးေဆးကန္ေခာှေသာ ေက်ာင္းတိုက္သည္။ ေရွးကယွိရင္း ေက်ာင္းတိုက္ေဟာင္း ျဖစ္သည္။ ၎ေက်ာင္းတိုက္တြင္ သီတင္းသံုးေတာှမူေသာ။ ဘုန္းေတာှျကီးဘြဲ့။ ဦးသဒဿဓမဿမ ေခာှသည္။ ကုန္းေဘာင္မင္း။ ရန္ကုန္ျမို့တြင္ စံေနေတာှမူ<စည္>။ သာသနာပိုင္ ဦးေညယ်က။ ဂိုဏ္းအုပ္အျဖစ္ကို ခန့္ထားေတာှ မူခဲ့သည္။ [မွတ္ခ်က္။ ေရွးအခာက "ဉ" ညကေလးကို က်က္သေရမရွိဟု သတ္မွတ္ျကေသာေျကာင့္ ညေလးသတ္ ေနရာမ်ားတြင္ ညသတ္ျဖင့္ အစားထိုး သံုးစြဲေလ့ ရွိျကသည္]

၃၂။ ဘုရားျကီးေျမာက္ဖက္။ ယခုျမို့ပတ္လမ္းအနီးယွိ။ ဦးျပားေတာရာ ဟူ၍၎။ အလယ္ေတာရာ ဟူ၍၎။ ေခာှတြင္ေသာ ေက်ာင္းတိုက္သည္။ ေရွးက ေတာင္ပိုင္ဆရာေတာှ၏။ ေတာရာေက်ာင္း ျဖစ္သည္။ ၎ေက်ာင္းကုန္း အေနာက္ေျမာက္ေထာင့္ အရပ္တြင္။ ဘုန္းျကီး ဦးျကံတက္။ ေတာရာေက်ာင္း ယွိသည္။ ၎ေက်ာင္း ေျမာက္ဖက္က ရုပ္စံုေတာရာေက်ာင္း ယွိသည္။ ယခု ဗိုလ္အိမ္နွင့္ ျခံေျမ ျဖစ္လ်က္ ယွိသည္။

၃၃။ ေဗာဓိကုန္း ေခာှတြင္သည္မွာ။ ကုန္းေဘာင္မင္း။ ရန္ကုန္ျမို့တြင္ စံေတာှမူေနခိုက္အခာ။ သမီးေတာှအျကီး အတုလေဒဝီ။ ပုဂံမင္းနွစ္မေတာှ။ ၎မင္းသမီးက။ သီဟိုဠ္က်ြန္းက။ ေဗာဓိေညာင္ကို ပင့္ယူ၍။ အုတ္ပလဿလင္နွင့္ စိုက္ထား ကိုးကြယ္ေတာှ မူခဲ့သည္။ ေနာက္ဘုန္းျကီးေက်ာင္း တည္လာေသာအခာ။ ေဗာဓိကုန္းေက်ာင္းဟု ေခာှတြင္လ်က္ယွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ယင္းေဗာဓိကုန္းမွာ ယခုအခာ အင္းလ်ားလမ္းမွ ခ်ိုးဝင္ရေသာ ေဗာဓိရိပ္သာလမ္း အတြင္းပိုင္းပင္ ျဖစ္သည္။ လမ္းပိတ္ ျဖစ္သည္]

၃၄။ ေဗာဓိကုန္းေက်ာင္းတိုက္ ေျမာက္ဖက္ မနီးမေဝးတြင္။ က်ံုးေယာင္ေယာင္ ထင္ရသည္။ ၎က်ံုးျခားလ်က္။ ျမို့ရိုးေယာင္ေယာင္ အေရွ့အေနာက္။ လ်ားလ်က္ ယွိသည္။ ၎ျမို့ရိုး ေျမာက္ဖက္အတြင္း။ ဘုရားငုတဿတို အေရွ့အေနာက္တန္းလ်က္။ ငားဆူယွိသည္။ ေရွးက ငားဆူေတာဟူ၍ ေခာှတြင္သည္။ ကုန္းေဘာင္ဘုရင္ အမိန့္အရ။ တာဝန္း။ ၁၀၀၀ ပတ္လည္ ပိုင္းျခား၍။ ငားဆူေတာေျမကို။ တိကုန္ေစတီေတာှျမတ္အား။ ဝတဿထုကံေျမအျဖစ္ လွူဒာန္းေတာှ မူခဲ့သည္။

၃၅။ ဘုရားျကီးကုန္းေတာှ စေနေထာင့္။ ယခု ျမင္းျပိုင္ကြင္း။ အဂဿငလိပ္ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း ေတာင္ဘက္က။ ေပတရာလမ္းသည္။ ယခု စတူးဝက္လမ္း ေခာှသည္။ ၎အေရွ့ဘက္ တက္သြားေသာ လမ္းသည္။ ေရွးက ကုန္းေဘာင္မင္း ျမို့တည္။ နန္းစိုက္ စံေတာှမူစည္က။ နန္းေတာှေရွ့လမ္း ေခာှတြင္သည္။ ေရွးကလမ္းေဟာင္း ျဖစ္သည္။ နန္းေတာှေနရာသည္ အဂဿငလိပ္ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း၏ ေတာင္ဘက္ ျမင္းတာပတ္လမ္းထိပ္က ေပတရာလမ္းေပာှက်လ်က္ ေရွးကယွိသည္။

၃၆။ ဆူးေလဘုရားလမ္း။ မီးရထားဂုန္းတံတားျကီးေျမာက္ဖက္။ ေဆးဆရာဝန္ေနေသာ အိမ္ကုန္းသည္။ ေရွးက နန္းေတာှကုန္း ေခာှသည္။ မည္သည့္မင္း စံေတာှမူသည္ကို စံုစမ္း မရပာ။ ကုန္းေဘာင္မင္း စံေတာှမူစည္က။ ၎ေနရာတြင္။ သားေတာှ ပုခန္းမင္းသားျကီး။ အိမ္ေတာှေဆာက္လုပ္ စံေနေတာှမူေျကာင္းကို ေျပာျကသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ေအာင္ဆန္းကြင္း အေနာက္ဘက္ရွိ ကုန္းျကီး ျဖစ္မည္။ ယခုအခာ ခရစ္ယာန္ဘုရားရွိခိုးေက်ာင္း၊ နိုင္ငံျခားစာသင္ေက်ာင္း၊ အိမ္ရာမ်ား ျဖစ္ေနျပီ]

၃၇။ ယခု ျမို့ပတ္လမ္းေခာှ။ ဝင္တေဆာှလမ္းေျမာက္ဖက္။ ကပ္လ်က္ရွိေသာ ေက်ာင္းတိုက္သည္။ ေရွးက ရွင္ေစာပုသုသာန္ေက်ာင္း ေခာှတြင္သည္။ ေနာက္ သုသဿသန္ေက်ာင္း ေခာှသည္။ ၎ေက်ာင္း ေျမာက္အနိမ့္တြင္ ဘုရားငုတဿတိုေယာင္ေယာင္ ယွိေနသည္မွာ။ ရွင္ေစာပုအရိုးအုတ္နန္းျပသာဒ္ဟု ေရွးက ေခာှတြင္ျကသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ထိုဘုရားကို ယခုအခာ စမ္းေခ်ာင္း City Mart ေနာက္ဘက္မွ ဝင္သြားပာက ပထမဆံုး ေတြ့ေသာလမ္း (ရွင္ေစာပုဘုရားလမ္း) တြင္ ေတြ့နိုင္သည္]

၃၈။ ေရွးက ရန္ကုန္ျမို့ ျမစ္ဆိပ္ကမ္း တေလ်ာက္တြင္။ လူေနအိမ္ေျခ စည္ကားလ်က္ ယွိသည္။ ၎ကမ္းနားတြင္။ အေရွ့အေနာက္ လ်ားလ်က္ယွိေသာ အရပ္မ်ားကား။ ဝားတန္းျကီးရပ္။ ေက်ာက္တံတားရပ္။ ပုဆိုးတန္းရပ္။ ကုန္ေသးတန္းရပ္။ စာဆိုတန္းရပ္။ စပ္တန္းရပ္မ်ား ယွိျကသည္။ ကုန္းဘက္က မဂဿငလာေဈးရပ္။ ေရြွျပည္မွန္ကင္းရပ္။ ယွံးတံတားရပ္။ ရန္ပံုကြင္းရပ္။ ေျမထဲးမင္းျကီး ဦးေက်ာှေရြး အိမ္ဝင္းေတာှ။ ပုဇြန္ေထာင္။ ဗိုလ္တေထာင္ အရပ္မ်ား ယွိသည္။ ပုဇြန္ေထာင္ အရပ္သည္ ေရွးက ပုဇြန္ေထာင္ စားေသာက္ေနထိုင္ျကေသာသူတို့ အရပ္ျဖစ္သည္။

၃၉။ ၁၂၁၄ခုနွစ္။ အဂဿငလိပ္မင္း ျကီးစိုး၍။ ဆူးေလေစတီျမတ္ကို မဏဿဍိုင္ထားျပီးလ်ွင္။ ျမို့ကြက္ေနရာ ေပးေသာအခာ။ ဝားတန္းျကီးရပ္က လူမ်ားေန၍ ယခု ဝားတန္း ေခာှသည္။ ေက်ာက္တံတားရပ္က လူမ်ားေန၍။ ယခု ေက်ာက္တံတား တြင္သည္။ ပုဆိုးတန္းရပ္က လူမ်ားေန၍။ ယခု ပုဆိုးတန္းတြင္သည္။ ကုန္ေသးတန္းရပ္က လူမ်ားေန၍။ ယခု ကုန္ေသးတန္း တြင္သည္။ စာဆိုတန္းက။ လူမ်ားေန၍။ စာဆိုတန္း တြင္သည္။ စာဆိုတန္းသည္။ ေရွးက စာဆိုစီကံုးတတ္ေသာ ကဗ်ာဆရာတို့ ေနသည္ကို အစြဲးျပု၍။ စာဆိုတန္း တြင္သည္။ အမိန့္ေတာှရ ဦးပုတ္နီတို့ သားခ်င္းတစုသည္။ စာဆိုသီကံုးနိုင္ေသာ အရာနွိုက္ ေက်ာှေစာျကသည္။

၄၀။ ရန္ကုန္ျမို့ ကမ္းနား အလံတင္ရာေနရာတြင္။ ေရွးက။ ေဖာင္ေတာှတံတား ယွိသည္။ ၎အေနာက္ စဉ့္အိုးဝန္တံတား။ ၎အေနာက္ မေအာင္တံတား။ ၎အေနာက္ မဧးသာတံတား။ ၎အေနာက္ ေခြးေခ်းတံတား။ ၎အေနာက္ ရံပံုကြင္းတံတား။ ၎အေနာက္။ ဦးမွံု့တံတား။ ၎အေနာက္။ ဦးေကြးတံတား။ ၎အေနာက္။ အာဝတ္က်င္းတံတား။ ၎အေနာက္။ ယွံးတံတား။ ၎အေနာက္။ ဗံုအိမ္တံတား။ ၎အေနာက္ တံတားေတာှျကီး။ ၎ တံတားေတာှျကီးသည္ ကုန္းေဘာင္မင္း တက္ေတာှမူေသာ တံတားေတာှျကီး ျဖစ္သည္။ ေဘာင္ေတာှတံတားကား။ ရွင္ဘုရင္ ေဘာင္ေတာှ ဆိုက္ကပ္ေတာှမူေသာ တံတားျဖစ္သည္။ ကမ္းနားေဈးအေနာက္။ ယခုစက္ရံုျကီးတည္ေသာ ေနရာတြင္။ ေရွးက ရန္ပံုကြင္းတံတား ယွိသည္။ ၎တံတားက။ လက္ေအာက္မင္းငယ္မ်ား တက္ရေသာတံတား ျဖစ္သည္။

၄၁။ ယခု နာရီစင္နွင့္ တည္ယွိေသာ။ သိမ္ျကီးေဈးေခာှေသာ ေနရာတြင္။ ဆူးေလေစတီထက္ျကီးေသာ ဘုရားေစတီတဆူ ယွိသည္။ တိကုန္ေစတီ၏ ေနာင္ေတာှျကီးခန့္ ယွိသည္။ ၎ဘုရားကုန္းမွာ အုတ္သားကို ဆူးေလေစတီကုန္းကဲ့သို့ ျမွင့္ထားသည္။ မဟာရံတံတိုင္း သစ္သားကို ကာရံထားသည္။ ၎ဘုရားအနီးတြင္။ သခြတ္ပင္ကအေစး ေက်ာက္သီးကဲ့သို့ ထြက္ေနသည္ကို အစြဲျပု၍။ တလိုင္းဘာသာ။ က်ိုက္မဲးသံကေရာ ေခာှတြင္။ ယခု က်ိုက္မဲးသံခ်ိုဟု ေျပာျကသည္။ ဘုရားအေရွ့ကပ္လ်က္။ ရဟနဿတာမ်ား သမုတ္ေသာ သိမ္တလံုး ယခုတိုင္ တည္ယွိသည္။ ဘုရားပတ္လည္။ အဆင့္နဲ့။ ေျမအုတ္ျကြပ္မိုးေသာ စရပ္မ်ားယွိသည္။ ယခု သိမ္ျကီး၏ ေျမာက္ကပ္လ်က္ ဘုရားကုန္းေတာှကို တက္ရန္။ ဘုရားအေရွ့ေစာင္းတန္းလမ္း ယွိသည္။ ၎ျပင္။ ေတာင္။ ေျမာက္။ အေနာက္ ေစာင္းတန္းလမ္းမ်ားလဲး ယွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ သိမ္ေတာှျကီးမွာ ယေန့ျမင္ေတြ့ေနရဆဲ သိမ္ေတာှျကီးပင္ ျဖစ္ျပီး၊ ယခင္ဘုရားေစတီ ေနရာမွာ ယခု ၂၅ လမ္း၊ ၂၆ လမ္း အထက္ဘေလာက္ ဘယေဆးဆိုင္တန္းမ်ား ေနရာတြင္ ျဖစ္ေပမည္]

၄၂။ ၁၂၁၆ ခုနွစ္က။ က်ိုက္မဲးသံခ်ိုဘုရားကို။ ကုလားမ်ားက။ အထက္ေျကးဝိုင္းကစ၍ တူးေဖာှျဖိုခ်ပာသည္။ ထိုအခာ။ ဘုရားေရာင္ျခည္ေတာှတို့သည္။ ထြက္ေပာှကြန့္ျမူး၍။ ဆူးေလေစတီေတာှသို့ အေရာက္။ တန္းလ်က္ အေတာှျကာ ယွိေနျပီးေနာက္။ ကုလားမ်ားက ျကိုးနဲ့ခ်ည္၍ ဆြဲးခ်ရာ။ ေတာင္ဘက္မ်က္နွာသို့ လဲးျပိုက်ပာသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ခရစ္နွစ္ ၁၈၅၄ ခုနွစ္တြင္ ျဖစ္သည္]

၄၃။ ေရြွဆိုင္းတန္းေဈး။ ေဈးခ်ို။ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ေဈး ေနရာမ်ားသည္။ ေရွးက။ ဘုန္းျကီးဦးပုည ေက်ာင္းတိုက္ေနရာ ျဖစ္ပာသည္။

၄၄။ ယခု ေထာင္ျကီးေတာင္ဘက္။ ေတာင္ယာေနရာသည္။ ေရွးက ဝန္ေထာက္ကေလးေက်ာင္းတိုက္ ေခာှသည္။ ၎ေက်ာင္းတိုက္တြင္ ဘုန္းျကီးဦးေပ ေက်ာင္းထိုင္ သီတင္းသံုးေတာှမူသည္။ တီးလိုက္ဘံုေပြ။ မလမ္းလင္ေန။ ဘုန္းျကီးဦးေပ။ နွင္းေဝေဝ ေသငယ္ေဇာ။ ဦးေပေမာ ေဇာေခ်ြးျပန္။ ဟု ေရွးက လူျကီးလူငယ္တို့ သီဆိုျကသည္။ အဓိပဿပာယ္ကို မေျပာနိုင္ျကပာ။

၄၅။ ယခု က်ံုးျကီးလမ္းနွင့္။ ဘုန္းျကီးလမ္းဆံု ေနရာတြင္။ ေရွးက ဘုရားငုတဿတို တဆူ ယွိသည္။ ၎ဘုရားငုတဿတို ဖ်က္၍ လမ္းျပုလုပ္ေလသည္။ ၎လမ္းကို။ ယခု ဘုရားငုတဿတိုတန္းဟု အေခာှမ်ားျကသည္။ ၎လမ္း အေနာက္ဖက္။ ေရွးက ျမမဿမာသင္းခ်ိုင္းေနရာ ျဖစ္သည္။ ယခု အိမ္ေျခ စည္ကားလ်က္ ယွိသည္။

၄၆။ ေခြးေသဝဘုရားကို။ တလိုင္းဘာသာ။ က်ိုက္ကမာကမု ေခာှသည္။ ျမမဿမာလို။ က်ိုက္က ဘုရား။ ကမာက ေရကန္။ ကမုက ကင္ပြန္းပင္။ ေခာှသည္။ အဓိပဿပာယ္မွာ ကင္ပြန္းပင္ေရကန္ဘုရား ေခာှသည္။

၄၇။ ယခုေခာှေဝာှေသာ ဗိုလ္တေထာင္ဘုရားကို။ က်ိုက္ေဒးအဲး ေခာှသည္။ ျမမဿမာလို။ က်ိုက္က ဘုရား။ ေဒးက ကုန္း။ အဲးက သာခ်င္းသီတို့ ေနရာ။ အဓိပဿပာယ္ သာခ်င္းသီတို့ေနရာကုန္းဘုရား ဆိုလိုသည္။ ၎ဘုရားကို သီဟဒီပမင္း၏ သရဲးျကီးတည္ေသာ ဘုရားျဖစ္သည္။ [မွတ္ခ်က္။ သာခ်င္းသီ= သာခ်င္းသီဆိုတတ္သူမ်ား]

၄၈။ အထက္ကအပိုဒ္ ၁၅ တြင္ ေဖာှျပေသာ ေထာင္ျကီးအေနာက္ဖက္။ ေရခဲးစက္ရံုအနီး ေတာင္ကုန္းတြင္။ ေရွးကတည္ယွိေသာ ဘုရားငုတဿတိုသည္။ တလိုင္းဘာသာ။ က်ိုက္ေဒးတဲး ေခာှသည္။ ျမမဿမာလို။ က်ိုက္က ဘုရား၊ ေဒးက ကုန္း။ တဲးက ေက်ာက္ ေခာှသည္။ အဓိပဿပာယ္မွာ။ ေက်ာက္ကုန္းဘုရား ဆိုလိုသည္။ [မွတ္ခ်က္။ အပိုဒ္ ၁၅ လည္း ရွုပာ]

၄၉။ ယခု ဒာလဟိုဇီလမ္းနွင့္ လမ္းမေတာှလမ္း ဆံုးရာ။ အေနာက္ေျမာက္ေထာင့္။ စတုဘုမဿမိကေဆးတိုက္။ တကဿကသိုလ္ေဆးတိုက္ ေနရာမ်ားသည္။ ေရွးက ဘုရားတိုက္ အုတ္ရိုး ရုပ္ပြားေတာှမ်ား ယွိသည္။ ၎ အေနာက္နားက ေက်ာင္းတိုက္ စရပ္ ေရကန္ ျခေသဿင့ရုပ္မ်ား ေရွးကယွိသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ဒာလဟိုဇီလမ္းသည္ ယခု မဟာဗနဿဓုလလမ္း။ ယခု သံေဈးေရွ့ ေနရာမ်ား ျဖစ္ေပမည္။]

၅၀။ ေသြးေဆးကန္ ေခာှတြင္သည္မွာ။ သိဂဿငုတဿတရကုန္းေတာှကို။ ဥကဿကလာပမင္းျကီးနွင့္တကြ။ ဘုရားတည္ရန္ ေတာခ်ံုမ်ားကို သုတ္သင္ယွင္းလင္းျကရာ။ ဗိုလ္ေျခတို့ ဖ်ားနာျကေသာေျကာင့္။ ၎ဖ်ားေသာ ေဝဒနာတို့မွ။ ပေပ်ာက္ရန္။ သိျကားမင္းက ေရကန္ဖန္ဆင္း၍ ေသြးေဆးမ်ားကို ခတ္ထားေလသည္။ ၎ကန္ကေရကို ဗိုလ္ေျခတို့ သံုးေသာက္ျကရသျဖင့္။ အဖ်ားေဝဒနာ ကင္းယွင္းျကေလသည္။ ၎ကန္ကို ေသြးေဆးခတ္သည္ကို စြဲး၍။ ေသြးေဆးကန္ေခာှတြင္ေျကာင္း ေျပာျကသည္။ ယုတဿတိယွိလွ၏။ ဘုရားသမိုင္းတြင္မဆို။ တလိုင္းဘာသာမဟုတ္။ ျမမဿမာဘာသာ ေခာှတြင္ေလသည္။ [မွတ္ခ်က္။ ယင္းေသြးေဆးကန္ ဆိုသည္မွာ ယခု သိမွတ္ေနျကေသာ ေရြွတိဂံုဘုရား အေရွ့ေျမာက္မုခ္ အာဇာနည္ဗိမာန္နားမွ ကန္ျကီး မဟုတ္ေခ်။ ေသြးေဆးကန္အစစ္မွာ။ အုတ္မဟာရံတံတိုင္း ကာထားေသာ။ ေရကန္ငယ္ကို ဆိုလိုသည္။ အမွတ္ ၂၇ လည္းရွု။]

မွတ္ခ်က္။ အထက္ပာ အခ်က္ ငားဆယ္ကို JBRS တြင္ ေမွာှဖီဆရာသိန္း ေရးခဲ့သည့္အတိုင္း ေဖာှျပထားျခင္း ျဖစ္ျပီး ေအာက္ေျခ မွတ္ခ်က္မ်ားမွာ ယခုေခတ္ကာလနွင့္ နွိုင္းယွဉ္ကာ ကိုယ္ပိုင္ သံုးသပ္ခ်က္ ထုတ္ထားျခင္း ျဖစ္ပာသည္။ လြဲမွား လိုအပ္ ခ်ြတ္ေခ်ာှျခင္းမ်ား ရွိလ်ွင္ ျပင္ဆင္ျကပာကုန္။


ရန္ကုန္ေျမပံု။ ၁၈၉၃၊ ၁၉၁၂၊ ၁၉၁၄၊ ၁၉၂၄၊ ၁၉၃၂