Sunday, December 6, 2009

တစ္ထီလာ

ဘေလာဂ္ မဝင္ျဖစ္တာ အရင္တစ္လ လံုးလံုးပာပဲ။ ေရးမယ္ ေရးမယ္နဲ့ ေတးထားတဲ့ အေျကာင္းအရာေတြက မ်ားေပမယ့္ အခ်ိန္ေပးရတာေတြ ျဖစ္ေနလို့ တစ္ခုတစ္ခု ျပီးဖို့ ေတာှေတာှ ျကိုးစားယူရပာတယ္။ ဒီအေျကာင္းေလးလည္း ေရးေနတာ ေတာှေတာှျကာပာျပီ။ ေမာရစ္ေကာလစ္ရဲ့ ေနဝင္ဘုရင္မ်ား မဖတ္ဘူးေသးတဲ့ သူေတြ အေနနဲ့ေတာ့ ဒီအေျကာင္းေတြကို သိပ္ရင္းနွီးမယ္ မထင္ပာဘူး။ ဿFacebook မွာ က်ိုင္းတံုေစာှဘြားအဆက္ အန္ကယ္ဦးခိုင္းမြန္ရဲ့ ဓာတ္ပံုေတြ ေတြ့လိုက္တဲ့အခာ က်ြန္ေတာှ့စိတ္ထဲမွာ ဖတ္ဖူးတဲ့ စာေတြနဲ့ ရုပ္ပံုေတြကို ဆက္စပ္ခ်င္စိတ္ ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ အဓိက အေျခခံတာကေတာ့ ေကာလစ္ရဲ့ စာအုပ္ပာပဲ။ သူ့စာအုပ္ထဲ ပာလာတဲ့ နာမည္ေတာှေတာှမ်ားမ်ားကို အန္ကယ့္ဓာတ္ပံုေတြထဲမွာ ေတြ့လိုက္ရတာေျကာင့္ ဒီအေျကာင္း ေရးျဖစ္ပာတယ္။ တစ္ခ်ိန္က ထင္ရွားခဲ့တဲ့ လူေတြနဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြကို မေပ်ာက္ပ်က္သြားေအာင္ ေရးမွတ္ထားတဲ့ သေဘာပာ။ သိခ်င္တာေတြကို ေျပာျပတဲ့ အန္ကယ့္ကို အထူး ေက်းဇူး တင္ပာတယ္။




Sao Nang Tip Htila
စဝ္နန္းတစ္ထီလာ


Sao Nang Tip Htila: Eclectic Collecting: Art from Burma in the Denison Museum

စဝ္နန္းတစ္ထီလာ (Sao Nang Tip Htila) ဆိုတဲ့ နာမည္ကို ေမာရစ္ေကာလစ္ရဲ့ Lords of the Sun-Set (ေနဝင္ဘုရင္မ်ား- ေက်ာှေအာင္) စာအုပ္ထဲမွာ ပထမဆံုး စေတြ့ဖူးခဲ့ပါတယ္။ တစ္ထီလာဆိုတဲ့ နာမည္ဟာ ပါဠိသက္ ဂံုစကားျဖစ္ျပီး နတ္သုဒဿဓါလို့ အမည္ရပါသတဲ့။ သူမဟာ ၃၈ ဆက္ေျမာက္ က်ိုင္းတံုေစာှဘြားျကီး Sao Kawng Tai နဲ့ Sao Mong Keng Hkeng တို့ကေန ေမြးဖြားခဲ့ပါတယ္။ ၃၉ဆက္ေျမာက္ ေစာှဘြားျကီး စဝ္ေကာန္ခမ္းဖူ (Sao Kawng Hkam Hpoo) နဲ့ ၄၀ ေျမာက္ စဝ္ေကာန္ေက်ာက္ အင္ထလိုင္း (Sao Kawng Kiao Intaleng) ရဲ့ ညီမေတာှလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ (စကားခ်ပ္။ အင္ထလိုင္း ေစာှဘြားျကီးကို ေကာလစ္ရဲ့ စာအုပ္ထဲမွာ ၅၃ေယာက္ေျမာက္လို့ ဆိုပါတယ္။ ဝီကီက ေဆြစဉ္မ်ိုးဆက္ ဇယားမွာေတာ့ အေယာက္ ၄ဝေျမာက္ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဒါက္တာသန္းထြန္းရဲ့ နယ္လွည့္ရာဇဝင္မွာေတာ့ ၃၈ ဆက္ေျမာက္လို့ ဆိုထားပါတယ္။)



တစ္ထီလာေဒဝီဟာ ၁၈၉ဝေက်ာှေလာက္မွာ က်ိုင္းခမ္းေစာှဘြားနဲ့ လက္ဆက္ျပီး သားေတာှတစ္ပါး ဖြားျမင္ခဲ့တယ္။ သားေတာှ ဖြားျမင္ျပီးခ်ိန္မွာေတာ့ ေစာှဘြားနဲ့ ျပတ္စဲျပီး က်ိုင္းတံုမွာ ျပန္သြားေနပါတယ္။ တရုတ္နယ္စပ္ မိုင္းပလံုမွာ ေလးနွစ္ေလာက္ အုပ္ခ်ုပ္ခဲ့ပါေသးတယ္။ က်ိုင္းခမ္းေစာှဘြား ကြယ္လြန္ခ်ိန္မွာ သားျဖစ္သူဟာ အရြယ္မေရာက္ေသးတာမို့ တစ္ထီလာေဒဝီက ရင္ခြင္ပိုက္ ၁၂နွစ္ျကာ အုပ္ခ်ုပ္ေပးခဲ့ရတယ္။ အဲဒီေနာက္ သားျဖစ္သူကို အာဏာလြွဲေပးျပီး သူကေတာ့ ကုန္သည္လုပ္ပါတယ္။ ဆင္ေတြ ေမာှေတာှကားေတြကအစ အေရာင္းအဝယ္ လုပ္ဖူးတယ္လို့ ဆိုပါတယ္။ ဝန္တင္ ျမည္းေတြ လားေတြနဲ့ ေနရာအနွံ့ကိုလည္း ေရာက္ခဲ့ဖူးသူ တစ္ေယာက္ပါ။ (ဝီကီမွာ Andrew Dalby ေရးထားတာမွာေတာ့ တစ္ထီလာဟာ ပထမ က်ိုင္းခမ္းေစာှဘြားနဲ့ ျပတ္စဲျပီး ေနာက္အိမ္ေထာင္ ျပုတယ္လို့ ပါေပမယ့္ ဘယ္သူနဲ့ ျပုတယ္ဆိုတာေတာ့ မေတြ့ရပါဘူး။ က်ိုင္းတံုေစာှဘြား အဆက္အနြယ္ အန္ကယ္ဦးခိုင္းမြန္ ေျပာျပရာမွာေတာ့ ေနာက္အိမ္ေထာင္ ျပုတယ္ဆိုတာ မျကားမိဘူးလို့ ဆိုပါတယ္။)

သူမဟာ အကိုျဖစ္တဲ့ က်ိုင္းတံုေစာှဘြား အင္ထလိုင္း နဲ့အတူ ၁၉၀၃ ခုနစ္ အိနဿဒိယနိုင္ငံ ေဒလီျမို့မွာ က်င္းပတဲ့ ခုနစ္ေယာက္ေျမာက္ အက္ဒြက္ရဲ့ နန္းတက္ေအာင္ပြဲ အခမ္းအနားကိုလည္း တက္ေရာက္ခဲ့ဖူးပါတယ္။ အဲဒီ အခ်ိန္တုန္းက သူမဟာ က်ိုင္းခမ္းနယ္ကို သားေတာှကိုယ္စား ရင္ခြင္ပိုက္ အုပ္ခ်ုပ္ေနတဲ့ မဟာေဒဝီတစ္ပါး ျဖစ္တာမို့ အျကီးအကဲ အေနနဲ့ တက္ေရာက္ခဲ့တဲ့ သေဘာမ်ိုးလည္း ျဖစ္နိုင္ပါတယ္။ အဲဒီလမ္းခရီးမွာ သူ့မွာပါလာတဲ့ လက္ဝတ္ရတနာ ပစဿစည္းေတြ သူခိုးခိုးခံရလို့ ပဥဿစမေျမာက္ ေဂ်ာ့ဘုရင္နဲ့အတူ တိုင္းခန္းလွည့္လည္လာတဲ့ ေမရီမိဘုရားနဲ့ ေတြ့ခ်ိန္မွာ ဝတ္စရာ အဆင္တန္ဆာ ဘာတစ္ခုမွ မရွိပဲ ေတြ့ခဲ့ရပါသတဲ့။ ေမရီမိဖုရားက ဒါကို သိသြားျပီး သူဝတ္ထားတဲ့ လက္စြပ္တစ္ကြင္းကို ခ်ြတ္ျပီး တစ္ထီလာေဒဝီလက္မွာ ဝတ္ေပးပါတယ္တဲ့။ ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ ေဒလီဒါဘာမွာ တစ္ထီလာေဒဝီဟာ တစ္ဦးတည္းေသာ ဆင္စီးျပီး တက္ေရာက္ခဲ့သူ မိန္းမသားရယ္လို့ ထင္ရွားပါတယ္။


၁၉၀၃ ေဒလီဒါဘာကို တက္ေရာက္ခဲ့တဲ့ ေစာှဘြားမ်ား။ ေနာက္တန္း ေဘာှလိက္ေစာှဘြား၊ ကနဿတာရဝတီေစာှဘြား၊ ျကယ္ဖိုးျကီး ေစာှဘြား။ ေရွ့တန္း- မိုင္းပြန္ေစာှဘြား၊ က်ိုင္းတံုေစာှဘြား၊ ေညာင္ေရြွေစာှဘြား။

အင္ထလိုင္းဟာ ေစာှဘြားအရိုက္အရာကို ၁၈၉၅ခုနစ္မွာ ဆက္ခံခဲ့ပါတယ္။ သူ့ရဲ့ဘြဲ့က ေဇာတိေဇဋဿဌ ပရမဒိပိနဿတ ေဘာပိတရ မဟာရတန ေဇာတိသီရိ သုဓမဿမဝရ ေဇယသိဟဋဿဌ ေမခမဏိပဝရ ေဇဋဿဌရဇ ဘူမိနနဿတရိနဿတ ေခမာဓိပတိ ေဇယဓိရာဇ ျဖစ္ပါတယ္။ အိနဿဒိယစတိုင္ က်ိုင္းတံုေဟာှနန္းျကီးကို ၁၉၀၃ (၁၉၀၆ ေဒါက္တာသန္းထြန္း) ေဒလီပြဲကအျပန္မွာ ေဆာက္ခဲ့တယ္။ သူ့မွာ ျကင္ယာေတာှ ေျခာက္ေယာက္ ရွိျပီး သားသမီး ကိုးေယာက္ ထြန္းကားခဲ့တယ္လို့ သိရပါတယ္ (ေကာလစ္)။ မဟာေဒဝီက မိုင္းဆင္ျမို့စားရဲ့ သမီး စဝ္နန္းပဒုမဿမာ (Sao Nang Paduma) ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၈၉၄မွာ သူတို့ လက္ထပ္ပါတယ္။ အသက္ ၆၂နွစ္အရြယ္ ၁၉၃၅ ဇူလိုင္ ၂၁မွာ သူကြယ္လြန္ခဲ့တယ္။ သူကြယ္လြန္တဲ့အခါ သူ့အရိုက္အရာကို သူ့ရဲ့သား စဝ္ကြမ္တိုင္ (Sao Kawng Tai) က ဆက္ခံတယ္။


Sao Konkeau Intaleng with sons. Back Row: Sao Saimong, Sao Kwang Tai, Sao Konkeau Intaleng, Sao Hpromlue, Sao Hkun Suik. Front Row: Sao Zing Zai, Sao Yawt Mong,Sao Keau Mong, Sao Boonwaat. (ဓာတ္ပံုမွာ က်ိုင္းတံုေစာှဘြားျကီး အင္ထလိုင္းရဲ့နံေဘးက စဝ္ကြမ္တိုင္နဲ့ စဝ္ဖုန္းလူတို့ကို ေတြ့ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္)

တကယ္ေတာ့ စဝ္ကြမ္တိုင္ဟာ မဟာေဒဝီက ေမြးဖြားခဲ့သူေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ စဝ္ကြမ္တိုင္ကို ဒုတိယ ျကင္ယာေတာှ နန္းေဖာင္ (Nang Fong) ကေန ေမြးဖြားခဲ့တာပါ။ စဝ္ကြမ္တိုင္ဟာ သားေတာှေတြ အားလံုးထဲမွာ အသက္အရြယ္အားျဖင့္ အျကီးဆံုး ျဖစ္တဲ့အျပင္ ေစာှဘြားျကီး အင္ထလိုင္းဟာ သူ့ကို အျခား သားေတာှေတြထက္ ပိုျပီး ခ်စ္ျမတ္နိုးလို့ သူ့အရိုက္အရာကို ဆက္ခံေစခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ္။


Sao Kawng Tai - 41st Sao Hpa of Kengtung

တကယ္တမ္း အစဉ္အလာအရဆိုရင္ က်ိုင္းတံုေစာှဘြား အရိုက္အရာကို ဆက္ခံနိုင္သူအျဖစ္ မဟာေဒဝီကေန ေမြးဖြားတဲ့ စဝ္ဖုန္းလူ (Sao Hpromlue) ဆိုတဲ့ သားေတာှတစ္ပါးလည္း ရွိေနပါေသးတယ္။ ေစာှဘြားျကီးဟာ စဝ္ဖုန္းလူကို ဇင္းမယ္က စဝ္နန္တိပ္ပဝံ (Sao Nang Teppawan) နဲ့ လက္ဆက္ေစျပီး မိုင္းလိက္ေစာှဘြားအျဖစ္ ခန့္ထားတယ္လို့ သိရတယ္။ စဝ္ကြမ္တိုင္ကို အရိုက္အရာ လြွဲအပ္တဲ့အခါ စဝ္ဖုန္းလူက မဟာေဒဝီက ေမြးတဲ့ သားကိုသာ အရိုက္အရာ လြွဲအပ္သင့္တယ္ဆိုျပီး ကန့္ကြက္ခဲ့ပါတယ္။ စဝ္ကြမ္တိုင္ ေစာှဘြားျဖစ္လာတဲ့ အခါမွာလည္း စဝ္ဖုန္းလူကို ဘိန္းကိစဿစနဲ့ အစိုးရအလိုလိုက္ျပီး နယ္နွင့္ဒဏ္ ေပးခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒါေျကာင့္ ၁၉၃၇ ေအာက္တိုဘာ ၂၂ စဝ္ကြမ္တိုင္ လုပ္ျကံခံရတဲ့ အမွုမွာ စဝ္ဖုန္းလူကို အဓိက သံသယရွိသူတစ္ေယာက္ အေနနဲ့ စစ္ေဆးခဲ့ျကတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ စဝ္ကြမ္တိုင္ ကို ကိုယ္ထိလက္ေရာက္ ေသနတ္နဲ့ပစ္ျပီး လုပ္ျကံခဲ့သူက တစ္ထီလာေဒဝီရဲ့ သားေတာှ က်ိုင္းခမ္းေစာှဘြားေဟာင္း (?) ရဲ့ သားအျကီး စဝ္သီဟ (Sao Hsiha) ျဖစ္ပါတယ္။ စဝ္သီဟဟာ အဲဒီအခ်ိန္က ရန္ကုန္ယူနီဘာစတီေကာလိပ္မွာ ဒုတိယ ဥပစာတန္း တက္ေနတဲ့ အင္းဝေက်ာင္းေဆာင္သား ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအမွုမွာ စဝ္ဖုန္းလူဟာ တရားေသလြတ္သြားျပီး စဝ္သီဟကေတာ့ တစ္သက္တစ္က်ြန္း က်ခံရပါတယ္။


Sao Sai Long: 43rd Sao Hpa at his ascending the Kengtung

ကြယ္လြန္သြားတဲ့ စဝ္ကြမ္တိုင္ရဲ့ ေစာှဘြားအရိုက္အရာကို သူ့ရဲ့သား စဝ္စိုင္းလံုက ၄၂ဆက္ေျမာက္ က်ိုင္းတံုေစာှဘြားအျဖစ္ ဆက္ခံခဲ့ပါတယ္။ (စဝ္စိုင္းလံုဟာ အသက္ ၁၈ နွစ္မွာ က်ိုင္းတံုေစာှဘြားျကီး ျဖစ္လာျပီး ၁၉နွစ္ (၁၉၄၇) မွာ က်ိုင္းတံုနယ္ လူမ်ိုးစုလြွတ္ေတာှအမတ္ ျဖစ္ခဲ့သူပါ။ အသက္အငယ္ဆံုး အမတ္ျဖစ္သလို ေနာက္ဆံုး က်ိုင္းတံုေစာှဘြားျကီးလည္း ျဖစ္ပါတယ္)။ မွတ္တမ္း တစ္ခု အရေတာ့ စဝ္ကြမ္တိုင္ ကြယ္လြန္တဲ့အခါ ထိုင္းဘုရင္ကေန စဝ္ဖုန္းလူကို ၄၂ဆက္ေျမာက္ ေစာှဘြားအျဖစ္ ခန့္အပ္ခဲ့တယ္လို့ ဆိုပါတယ္။ ဂ်ပန္ေခတ္မွာလည္း စဝ္ဖုန္းလူကို က်ိုင္းတံု ေစာှဘြားအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပုထားတယ္လို့ ဆိုပါတယ္။ အဂဿငလိပ္ေတြ ျပန္ဝင္လာျပီး ေနာက္ပိုင္း ျမန္မာျပည္ လြတ္လပ္ေရး ရတဲ့ အခ်ိန္မွ နိုင္ငံျခားမွာ ပညာသင္ျကားေနတဲ့ စဝ္စိုင္းလံုကို အစိုးရက ျပန္ေခါှျပီး က်ိုင္းတံုေစာှဘြားအျဖစ္ အုပ္ခ်ုပ္ေစခဲ့ပါတယ္။

ေကာလစ္ရဲ့ စာအုပ္ထဲမွာ ထင္ရွားတဲ့ နာမည္ေတြ အေတာှမ်ားမ်ားကို ေတြ့ရပါတယ္။ သခင္မေလး ေရျမွုပ္ညင္သာလို့ နာမည္ေပးထားတဲ့ စဝ္ေဖာင္းလွိုင္ (Sao Fonglai)ဟာ လူသတ္မွု တရားခံျဖစ္တဲ့ စဝ္သီဟနဲ့ ေမာင္နွမ ေတာှစပ္ပါတယ္။ သူတို့ရဲ့ ဖခင္ေနရာမွာ စဝ္ဟံုခမ္း (Sao Hong Kham) လို့ ေတြ့ရတဲ့အတြက္ တစ္ထီလာေဒဝီရဲ့ သားေတာှ အရိုက္အရာကေန ရုတ္သိမ္းခံရတဲ့ က်ိုင္းခမ္းေစာှဘြားေဟာင္းဟာ သူလို့ပဲ မွတ္ယူရမယ္ ထင္ပါတယ္။ စဝ္ဟံုခမ္းရဲ့ဖခင္၊ တစ္ထီလာရဲ့ ျကင္ယာေတာှ က်ိုင္းခမ္းေစာှဘြားျကီး နာမည္ကိုေတာ့ မေတြ့ရပါဘူး။



Sao Nang Tip Htila at age of 69

ေကာလစ္နဲ့ ေတြ့ဆံုခ်ိန္မွာ တစ္ထီလာေဒဝီဟာ အသက္ ခုနစ္ဆယ္နီးပါး ျဖစ္ေနပါျပီ။ နာမည္အလြန္ျကီးတဲ့ တစ္ထီလာေဒဝီကို ေကာလစ္ဟာ တကူးတကကို သြားေရာက္ေတြ့ဆံုခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ တစ္ထီလာေဒဝီဟာ သူ့အေဖျဖစ္တဲ့ ေစာှဘြားက သူတို့နယ္ထဲလာတဲ့ ဆာေဂ်ာ့စေကာ့ကို လုပ္ျကံဖို့ စီစဉ္ေနတာကို ျမင္းစီးျပီး ကယ္တင္ခဲ့တယ္လို့ ဆိုပါတယ္။ ေကာလစ္ရဲ့ စာအုပ္ထဲမွာေတာ့ မဟာေဒဝီဟာ အသက္၆၉နွစ္ ရွိျပီ ျဖစ္ေပမယ့္ ျပည္နယ္အုပ္ခ်ုပ္မွု အတတ္ပညာကို ေကာင္းစြာ က်ြမ္းက်င္တဲ့သူ၊ ဩဇာျကီးသူ၊ ထက္ျမက္သူ၊ အသိပညာ ျပည့္စံုသူ၊ ထက္ျမက္သူ၊ သြက္လက္ျပီး အားမာန္အျပည့္ရွိသူ စတဲ့ ဝိေသသေပါင္း မ်ားစြာနဲ့ ခ်ီးမြမ္းထားပါတယ္။

ဒါေပမယ့္လည္း တခ်ိန္က လ်ွမ္းလ်ွမ္းေတာက္ ျခေသဿင့တစ္ေကာင္လို ထက္ျမက္ခဲ့တဲ့ တစ္ထီလာေဒဝီဟာ အဲဒီအခ်ိန္မွာေတာ့ အက်ပိုင္းကို ေရာက္လို့ ေနခဲ့ပါျပီ။ သူ့ရဲ့ အေရာင္းအဝယ္ ကုန္သြယ္လုပ္ငန္းေတြဟာလည္း အက်ိုးအျမတ္ နည္းပါးလာခဲ့ျပီး ပင္စင္လည္း တစ္လမွာ ခုနစ္ေပါင္နဲ့ ဆယ္ရွီလင္ပဲ ရပါေတာ့တယ္။ သူမမကြယ္လြန္ခင္မွာ ေလာင္းကစားေျကာင့္ ပိုင္ဆိုင္တဲ့ ပစဿစည္းဥစဿစာေတြ အေတာှမ်ားမ်ား ဆံုးရွံုးသြားခဲ့ရတယ္လို့ သိရပါတယ္။ သူမဟာ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေတာင္ျကီးျမို့မွာပဲ အေတာှျကာျကာ ေနထိုင္သြားခဲ့တယ္လို့ ဆိုပါတယ္။ ၁၉၅၀-၆၀ ခုနွစ္ေလာက္မွာေတာ့ သူမ ကြယ္လြန္သြားပါတယ္။

ေခတ္သစ္တစ္ခုဆီကို ခ်ီတက္ေနတဲ့ ရွမ္းျပည္နယ္မွာ တစ္ထီလာေဒဝီဟာ သမိုင္းပံုျပင္တစ္ခုနဲ့ တူတယ္လို့ ေကာလစ္က ေရးခဲ့ပါတယ္။ ေကာလစ္ ျမန္မာျပည္ ေရာက္ခဲ့စဉ္က ျမန္မာျပည္ရဲ့ နာမည္ေက်ာှ တရုတ္သူေဌးျကီး လင္ခ်င္ေခ်ာင္း ေဆာက္လုပ္ခဲ့တဲ့ ခ်င္းေခ်ာင္းျခံျကီးထဲမွာ တစ္ထီလာေဒဝီရဲ့ ပံုတူပန္းခ်ီကားျကီး နွစ္ခုကို ေတြ့ခဲ့ရပါေသးတယ္။ အဲဒီ ပန္းခ်ီကားေတြကို ဆြဲခဲ့သူက နာမည္ေက်ာှ ပန္းခ်ီဆရာျကီး ဦးဘဉာဏ္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။


တစ္ထီလာေဒဝီ၏ တူမေတာှ၊ လုပ္ျကံခံရေသာ က်ိုင္းတံုေစာှဘြား စဝ္ကြမ္တိုင္ရဲ့ ဖေအတူ မေအကြဲနွမ၊ ထီးတစ္သန္းေဟာှနန္းမွ သခင္မ နတ္ေျကးမံု သိနဿဒီမဟာေဒဝီ စဝ္ဗန္တစ္ (Sao Van Tip)


မိုင္းေနာင္ျမို့စားရဲ့ ရြာမွာထားတဲ့ ျကင္ယာေတာှ တစ္ေယာက္


ခ်ီဖန္းေဟာှနန္းက စမ္းေရသခင္မ ေစာနန္းကို (ေမာရစ္ေကာလစ္ရဲ့ စာအုပ္မွာ သူ့အေျကာင္းကို အခန္း နွစ္ခန္းစာ ေလာက္အထိ ေတြ့ရပါလိမ့္မယ္)


က်ိုင္းတံုျမို့ကို အုပ္စိုးခဲ့ျကတဲ့ ေစာှဘြားအစဉ္အဆက္

1. 1243-1247 Mang Kun (Delegate of Mang Rai, founder of Kengtung State)
2. 1247-1253 Mang Kyin
3. 1253-1264 A son of Mang Rai with a monk in joint charge
4. 1264-1317 Sao Nam Nam
5. 1317-1324 Sao Hsam Mun Hwe
6. 1324-1342 Sao Lak
7. 1342-1360 Sao Hsai Nan
8. 1360-1370 Sao Yu
9. 1379-1387 Sao Sit Pan Tu
10. 1387-1390 Sao Ai Awn
11. 1390-1403 Ai Wu Hsa
12. 1403-1460 Yi Hkam Hka
13. 1416-1441 Sao Hsam
14. 1441-1456 Sao Hsam si-li
15. 1456-1474 Ai Lao Hkam
16. 1474-1501 Ai Lao
17. Sao Naw Kiao (son of Ai Lao Hkam)
18. Hsai Hkaw (son of Ai Lao Hkam)
19. Hsai Hpom (son of Ai Lao Hkam)
20. Sao Hsam (son of Ai Lao Hkam)
21. Sao Kham Mu (son of Ai Lao Hkam)
22. 1523-1560 Hpaya Kiao (a monk called to rule)
23. 1560-1598 Sao Mong Hka
24. 1598-1620 Sao Hkam Tao
25. 1620-1637 Sao Mong Hkak
26. Sao On
27. Sao In Hkam
28. Sao Awk
29. Sao Mong Saik
30. Sao Hsam Hpi
31. 1730-1740 Maung Nyo (Yawnghwe Shan sent from Ava)
32. Sao Mong Sin
33. Sao Mong Hsam
34. 1787-1804 Sao Kawng Tai
35. 1813-1857 Sao Maha Hkanan
36. 1857-1876 Sao Maha Hpom
37. 1876-1881 Sao Hkam Hseng
38. 1881-1886 Sao Kawng Tai
39. 1886-1897 Sao Kawng Hkam
40. 1895-1935 Sao Kawng Kiao Intaleng
41. 1935-1937 Sao Kawng Tai
42. 1937-1959 Sao Sai Long


References

ေနဝင္ဘုရင္မ်ား၊ ေက်ာှေအာင္ (ဘာသာျပန္)
နယ္လွည့္ရာဇဝင္၊ ေဒါက္တာသန္းထြန္း
From Edinburgh to India and Burmah By William Gordon Burn Murdoch
Eclectic Collecting: Art from Burma in the Denison Museum
History of the Shan State: From its origins to 1962 by Sai Aung Tun
http://mangraisofkengtung.blogspot.com
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Shan_state_rulers
http://www.facebook.com/khai.mong


Photo

Google Life
Wikipedia
http://mangraisofkengtung.blogspot.com
http://www.facebook.com/khai.mong

20 Responses to “တစ္ထီလာ”

ေက်ာ္ထင္ said...

၁၉၅၉-၆၀ ေလာက္မွာ ေစာ္ဘြားေတြနန္းစြန္႕ရတယ္ ၁၉၆၂ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေထာင္ထဲထည့္တယ္ ေနာက္ပိုင္း ျပည္ပႏိုင္ငံေတြထြက္ေျပးကုန္တယ္ ၁၉၈၈ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေဟာ္နန္းေတြအျဖိဳခံရတယ္ ေမာရစ္ေကာလစ္ရွိရင္ ေန၀င္မီးျငိမ္း ဆိုတဲ့စာအုပ္ ထပ္ေရးလိမ့္မယ္

ေဇာ္ said...

ဟုတ္တာေပါ့ကုိေက်ာ္ထင္ ..
မွန္လုိက္ေလျခင္းဗ်ာ .. ခုဒီမွာ .. (ႏုိင္ငံျခားေရာက္မွ)ေမာရစ္ေကာလင္းရဲ႕ ဗမာ့ေန၀င္ခ်ိန္ (Twilight of Myanmar )တုိ႕ ဘာတုိ႕ေလ .. အဲ့စာအုပ္ေတြ ဖတ္ဖူးေတာ့တယ္။
ျမန္မာ့လူမ်ိဳးအတြက္ အေနာက္ႏုိင္ငံသားတစ္ေယာက္ရဲ႕ ဂုဏ္ယူမွုကုိ ေတြ႕ရတာ အခုႏုိင္ငံသားမ်ိဳးဆက္သစ္ေတြနဲ႕မ်ား တစ္ျခားစီပဲ .. အရင္ကလူေတြကုိ အားက်မိတယ္ဗ်ာ ..

AMMK said...

အေပၚက ေဇာ္ comment ကို ဖတ္ၿပီး ေမာရစ္က သမိုင္းဆရာတေယာက္လို မွတ္တမ္းတင္ၿပီး ေရးခဲ့တာလား။ စာေရးဆရာတစ္ေယာက္လုိ emotion နဲ႔ ေရးခဲ့တာလား သိခ်င္မိတယ္။

NLS said...

ေမာရစ္ေကာလစ္က ျမန္မာျပည္ကို ခ်စ္တဲ့ စာေရးဆရာ တစ္ေယာက္ပာ။ တရားစီရင္ေရးမွာလည္း ျမန္မာေတြဘက္က မွန္တဲ့အခာ အမွန္အတိုင္း စီရင္ခဲ့လို့ သူ့ကို အဂဿငလိပ္ ေတာှေတာှမ်ားမ်ားက ခ်ဉ္ျကတယ္။ သူက သမိုင္းဆရာလည္း မဟုတ္သလို ဝတဿထုဆရာသက္သက္လည္း မဟုတ္ပာဘူး။ စနဿဒမာလာတို့ ဘာတို့ဆို တကယ့္အျဖစ္အပ်က္ အေပာှမွာ ဉာဏ္ကြန့္ျပီး သူျပန္ေရးတာ လွပာတယ္။ သူေရးထားတာေတြက သူ့အေတြ့အျကံုေတြ မ်ားပာတယ္။

khin oo may said...

လာဖတ္တယ္။

ying said...

ကုိညီလင္းဆက္ရဲ႕စာကုိမဖတ္ရတာအေတာ္ၾကာသြားၿပီ။ အခုဒီဗဟုသုတေလး၊ ရွားပါးတဲ့ ဓာတ္ပံုေတြေတြ႕ျမင္ခြင့္ရတဲ့အတြက္ ေက်းဇူးအမ်ားႀကီးတင္ပါတယ္။

Tai YaungHwe (Shan NyaungShwe) said...

Thanks for your post.

violet said...

အခ်ိန္ေတာ္ေတာ္ယူျပီးစုေဆာင္းထားပံုရတယ္..ေလ႕လာအားထုတ္မႈ ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္မႈ နဲ႕ ဇြဲေကာင္းမႈတို႕ကိုခ်ီးက်ဴးပါတယ္..ခုေခတ္လူငယ္ေတြဟာ သမိုင္းကို
စိတ္၀င္စားမႈအေတာ္နည္းသြားၾကျပီ..လူငယ္တစ္ေယာက္ကဒီလိုေရးႏိုင္တာရွာေဖြႏိုင္တာ အားက်မိတယ္...ျပီးေတာ႕ ေပ်ာက္ကြယ္ေနတဲ႕(အမွန္ေတာ႕ ေဖ်ာက္ဖ်က္ျခင္းခံထားရတာပါ) အရာေတြကိုေဖာ္ထုတ္ႏိုင္တာကိုက နည္းတဲ႕အားထုတ္မႈမဟုတ္ဘူးဆိုတာ သိသာပါတယ္..

ဆက္လက္ရွာေဖြေတြ႔ရွိႏိုင္ပါေစေနာ္...

အႏြယ္ေတြအေၾကာင္းေတြ ဖတ္ရတာ အႏွစ္သာရျပည့္လိုက္တာ ..။
ေရးသားတင္ျပတဲ့ အစ္ကိုေတာ္ကို ေက်းဇူးကမ႓ာ

ခင္မင္လွ်က္
idulize(အ႐ုပ္ကေလး)

သွ်င္ said...

ဆရာေရ....အရမ္းဗဟုသုတရတဲ့ မ်ိဳးႏြယ္ေတြအေၾကာင္းပါပဲ။
zawgyi2009 သံုးထားလို ့ထင္တယ္။
ကၽြန္မက zagyi one ပဲသံုးတာဆိုေတာ့
တခ်ိဳ ့စာေတြအကုန္မျမင္ရဘူး...
font Dowload လုပ္ၾကည့္လုိက္ဦးမယ္။
လာအားေပးတဲ့အတြက္ ေက်းဇူးေနာ္
egress က ဆရာ့ တပည့္ျဖစ္ဖူးသူပါ

ဘယ္ကိုမွမေရာက္တာၾကာၿပီ။
ကိုရင္လက္ဆင္း ေရ
ရွမ္းသမိုင္းေတြ တင္ထားလို႔တကူးတကလာဖတ္မွတ္သြားပါတယ္။
ခင္မင္သတိရလ်က္ပါ။

ေမာရစ္ေကာလစ္ရဲ့ ေန၀င္ဘုုရင္မ်ား စာအုုပ္ကိုုဖတ္ၿပီးကတည္းက ရွမ္းေစာ္ဘြးအႏြယ္ေတာ္ေတြအေၾကာင္းကိုု ရင္းႏွီးေနတာၾကာပါၿပီ။က်ေနာ္ငယ္ငယ္က သိန္းနီ(ငွက္ေပ်ာတစ္သိန္း) မွာ တစ္ႏွစ္ေလာက္ေနဘူးတယ္။အဲဒီတုုန္းက က်ေနာ္တိုု႕နားမွာ ႏၤားေမြးတဲ့ ရွမ္းအဖြားတစ္ေယာက္ ရွိတယ္။က်ေနာ့အေဖကေၿပာေတာ့ အဲဒီအဖြားက တစ္ထီလာေဒ၀ီနဲ႕ အမ်ိဳးေတာ္တယ္လိုု႕ေၿပာတယ္။ရွမ္းၿပည္ကိုုခ်စ္တယ္။ရွမ္းေတြက အရမ္းရိုုးသားတယ္။ရွမ္းတရုုပ္ေတြကိုုေတာ့ ၾကည့္လိုု႕မရဘူး။

Anonymous said...

ရွမ္းအေၾကာင္းသိရတာ ေကာင္းတယ္ဗ်ိဳ႕။
ေသြးမုန္တုိင္းကိုေတာ့ ေကာ္မန္႔ဖတ္ျပီး ခင္သြားျပီ။ ဘာတဲ႔...ရွမ္းေတြက အရမ္းရိုးသားတယ္ဆိုပဲ။ ဘယ္သူမဆို ကို္ယ့္အမ်ိဳးရိုးသားတယ္ေျပာရင္ ၾကိဳက္မယ္ ထင္တာပ...ေနာ့္။ ကိုလင္းဆက္ေရ....လုပ္ထားဗ်..ရွမ္းသမုိင္းေလးေတြ။

ရည္မြန္

sweetpeony said...

ကိုလင္းဆက္ ဟုိတေလာက ဖဘမွာ ဓါတ္ပံုေတြေတြ႔လို႔ ေပ်ာ္ေနတာ ဒါထင္တယ္.. း)
ခုလုိ ေ၀မွ်တာ ေက်းဇူးပါ...
စိတ္၀င္တစားနဲ႔ ဖတ္သြားပါတယ္..
း)

နန္းဟြမ္ဆိုင္း said...

ေလ႕လာအားထုတ္မႈ ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္မႈ ကိုခ်ီးက်ဴးပါတယ္....စကားမစပ္ ညီလင္းဆက္က ရွမ္းလားဟင္?

lynn said...

ကိုညီလင္းဆက္ေရ....
ကၽြန္ေတာ္အကို႕ရဲ႕ ဘေလာက္ မွာ က်ိဳင္းတံုေစာ္ဘြားေတြ အေၾကာင္းကို ဖတ္ရေတာ့ အရမ္းပဲ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္...ကၽြန္ေတာ္က က်ိဳင္းတံုသားဆိုေပမဲ႕ က်ိဳင္းတံု ေစာ္ဘြားအေၾကာင္းကို ေသခ်ာမသိခဲ့ဘူး..... အခုမွပဲ အျပည့္အစံု သိရတဲ့အတြက္ ၀မ္းသာမိပါတယ္...တင္ထားေလး ေတြကို ဖတ္သြားပါတယ္... ေက်းဇူးပါပဲ...

NLS said...

ဒီဇာတ္လမ္းက က်ိုင္းတံုအေျကာင္း ျပည့္ျပည့္စံုစံုေတာ့ မဟုတ္ပာဘူး။ တစ္ထီလာအေျကာင္းေလာက္သာ ဆြဲထုတ္ျပီး ေရးျဖစ္တာပာ။ Sao Sanda ရဲ့ Moon Princess နဲ့ မျကာေသးခင္ကထုတ္တဲ့ Shan Culture စာအုပ္ကို ထိုင္းမွာ ေတြ့ခဲ့ပာေသးတယ္။ အဲဒီအထဲမွာ က်ြန္ေတာှ မသိေသးတာေတြ အမ်ားျကီး ရွိေနပာေသးတယ္။ ဝယ္ခ်င္ေပမယ့္ ေဈးျကီးလို့ ေနာက္မ်ား ေရြွစေငြစရြွင္မွ ဝယ္ျပီး ဖတ္ျကည့္ပာဦးမယ္။

heinlatt said...

၁၉၅၉-၆၀ ေလာက္မွာ ေစာ္ဘြားေတြနန္းစြန္႕ရတယ္ ၁၉၆၂ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေထာင္ထဲထည့္တယ္ ေနာက္ပိုင္း ျပည္ပႏိုင္ငံေတြထြက္ေျပးကုန္တယ္ ၁၉၈၈ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေဟာ္နန္းေတြအျဖိဳခံရတယ္......။(ေက်ာ္ထင္)

ေနာက္ၿပီး ရတနာပံုအဆက္အႏြယ္ေတြ ေခ်ာင္ထဲေရာက္ေနတာ၊
ဒီလိုမ်ိဴး ကိုယ့္သမိုင္းကိုယ္ဖ်က္တာမ်ိဴးေတြက
စိတ္ပ်က္စရာပါပဲ။

kilo said...

တစ္ထီလာကို ေနာက္တေခါက္ ေသခ်ာ ျပန္ဖတ္ပါတယ္
tks NLS

NLS said...

((ေနာက္ၿပီး ရတနာပံုအဆက္အႏြယ္ေတြ ေခ်ာင္ထဲေရာက္ေနတာ၊
ဒီလိုမ်ိဴး ကိုယ့္သမိုင္းကိုယ္ဖ်က္တာမ်ိဴးေတြက
စိတ္ပ်က္စရာပါပဲ။)) Hein Latt

ပေဒသရာဇ္စနစ္ေတာ့ အားမေပးတာ အမွန္ပဲဗ်။

 
© 2009 NYI LYNN SECK 18+ DEN. All Rights Reserved | Powered by Blogger
Design by psdvibe | Bloggerized By LawnyDesignz